Najpopularniejsze rozwiązanie

To, z którym rodzice spotykają się najczęściej, to rady w stylu: „Zignoruj go. On to robi tylko po to, żeby zwrócić na siebie twoją uwagę. Jak nic nie zrobisz, to przestanie”. A rodzice też podświadomie czują, że te słowa są prawdziwe. W końcu, gdyby zareagowali na owe zachowanie, to w pewien sposób wydaje im się, że ulegliby swojemu maluchowi i nauczyli go, że w ten sposób może zwracać na siebie ich uwagę.

Jednak z drugiej strony: czy to na pewno jest dobra rada? Czy rodzice są sobie w stanie wyobrazić, że ktoś mówi „Zignoruj go. On to robi tylko dlatego, że jest głodny. Jak nie dasz mu jeść, to przestanie.”?

Czy istnieje jakaś różnica pomiędzy brakiem bliskości, a głodem?

Podsumowanie

Zachowanie dziecka, które ma na celu zwrócenie na siebie uwagi, może być sygnałem, że potrzebuje ono większej bliskości, zainteresowania i kontaktu z rodzicem. Zamiast skupiać się wyłącznie na samym zachowaniu, warto zastanowić się, jaka potrzeba stoi za reakcją dziecka. Czasami „złe zachowanie” jest sposobem na zakomunikowanie tego, czego dziecko nie potrafi jeszcze powiedzieć wprost.

W takich sytuacjach pomocne jest poświęcanie dziecku regularnej, uważnej uwagi również wtedy, gdy zachowuje się spokojnie i dobrze się bawi. Krótki czas spędzony razem, rozmowa, wspólna zabawa czy zainteresowanie tym, co dziecko robi, mogą pomóc mu zaspokoić potrzebę bliskości. Ważne jest również stawianie granic zachowaniom, które są niewłaściwe, przy jednoczesnym dostrzeganiu emocji i potrzeb dziecka.

Dziecko potrzebuje wiedzieć, że może otrzymać uwagę i bliskość także wtedy, gdy nie musi o nie walczyć poprzez krzyk, prowokowanie czy inne trudne zachowania. Regularna obecność rodzica i przewidywalność w relacji pomagają budować poczucie bezpieczeństwa. Dzięki temu dziecko stopniowo uczy się komunikować swoje potrzeby w bardziej bezpośredni sposób.

Jeżeli trudne zachowania są bardzo częste, nasilają się, stają się coraz bardziej destrukcyjne lub trudno znaleźć ich przyczynę, warto skonsultować się ze specjalistą. Psycholog dziecięcy może pomóc przyjrzeć się zachowaniu dziecka, jego potrzebom oraz relacji z rodzicami i wspólnie poszukać sposobów, które będą wspierały całą rodzinę.

Rodzice chcą, by dziecko dobrze odnajdywało się w grupie i miało przyjaciół. Jak pomóc dziecku, które nie czuje się akceptowane przez kolegów albo jest wręcz odrzucone przez rówieśników?

Wielu z nas, rodziców, zastanawia się, jak pomóc dziecku w kontaktach z rówieśnikami. I słusznie, bo człowiekowi bardzo potrzebni są inni ludzie – nie tylko rodzina, ale także koledzy i koleżanki. Dzięki nim może zaspokoić wiele ważnych potrzeb – przynależności, bliskości, zabawy, rozwoju. Odrzucenie i samotność to dla człowieka jedna z najtrudniejszych sytuacji życiowych.

Zainteresowanie dziecka rówieśnikami zmienia się wraz z wiekiem. Młodsze przedszkolaki dużą część czasu spędzają na zabawie równoległej, nie zwracając uwagi na kolegów i koleżanki, no chyba, że ktoś komuś odbierze zabawkę. Jednak już cztero-, pięciolatki chcą czuć się częścią grupy. Na początku szkoły podstawowej zawierane są przyjaźnie (niektóre z nich na całe życie), a dla nastolatków aprobata rówieśników staje się jedną z najważniejszych spraw, warunkiem pozytywnej samooceny, motywacją do rozwoju, sensem chodzenia do szkoły itd.

Niestety nie zawsze dziecko czuje się akceptowane przez rówieśników. Jakie mogą być tego przyczyny i jak pomóc dziecku, którego „nikt nie lubi”?

Dlaczego moje dziecko nie ma przyjaciół?

Przede wszystkim trzeba wiedzieć o tym, że dzieci różnie wchodzą w relacje i że w dużej mierze jest to uwarunkowane temperamentem, czyli wrodzone i niezmienne. Są dzieci, które śmiało i chętnie podchodzą do obcych, od razu proponują wspólną zabawę, nie zrażają się brakiem odzewu. Są też takie, które mają introwertyczną naturę – potrzebują spokoju, ciszy, namysłu, mniejszej ilości bodźców. W grupie trzymają się raczej na uboczu. Od dużej paczki kolegów wolą małe grono przyjaciół. Czasem dorośli niepotrzebnie przyklejają im etykietkę nieśmiałości, przymuszają do większej aktywności towarzyskiej – to niestety powoduje w dziecku poczucie, że jest gorsze, inne, dziwne, że „coś z nim nie tak”. Wtedy może dołączyć się obawa przed odrzuceniem, a to często przeradza się w paraliżujący lęk przed sytuacjami społecznymi.

Zanim więc zaczniemy układać plan, jak pomóc dziecku w kontaktach z rówieśnikami, najpierw sprawdźmy, czy dziecko takiej pomocy potrzebuje. Może jest szczęśliwe, mając jedną bliską osobę i wcale nie potrzebuje być „duszą towarzystwa”. Szczególnie powinniśmy się nad tym zastanowić, jeśli sami mamy raczej ekstrawertyczną naturę – lubimy gwar rozmów, spotkania, zabawy i dużo interakcji. Patrząc przez pryzmat własnych potrzeb możemy stracić z oczu potrzeby dziecka.

Co zrobić, gdy rówieśnicy odsuwają dziecko? 

Podsumowanie

Trudności w relacjach z rówieśnikami mogą mieć różne przyczyny i nie zawsze oznaczają, że z dzieckiem dzieje się coś niepokojącego. Niektóre dzieci potrzebują większej ilości czasu, aby nawiązać relację, preferują małe grono bliskich osób albo dobrze czują się w spokojniejszych kontaktach. Dlatego warto przede wszystkim poznać potrzeby dziecka i sprawdzić, czy rzeczywiście odczuwa ono samotność lub potrzebę zmiany swojej sytuacji.

Jeżeli dziecko chce nawiązywać przyjaźnie, ale ma z tym trudności, warto spokojnie przyjrzeć się temu, co może być ich przyczyną. Znaczenie mogą mieć temperament, trudności w komunikacji i umiejętnościach społecznych, impulsywność, problemy z regulowaniem emocji, a także sytuacja w grupie rówieśniczej. Ważne jest również rozmawianie z dzieckiem oraz współpraca z nauczycielem czy wychowawcą, który może dostrzec zachowania niewidoczne w domu.

Dziecko, które doświadcza odrzucenia, może z czasem zacząć myśleć, że jest gorsze, nieciekawe albo że „nikt go nie lubi”. Dlatego potrzebuje przede wszystkim poczucia akceptacji i wsparcia ze strony dorosłych. Warto pokazać mu, że trudności w relacjach nie definiują jego wartości, a jednocześnie pomóc mu rozwijać umiejętności potrzebne do budowania satysfakcjonujących relacji z innymi.

Jeżeli odrzucenie przez rówieśników utrzymuje się, dziecko wycofuje się, bardzo przeżywa kontakty społeczne, reaguje agresją lub sytuacja zaczyna wpływać na jego codzienne funkcjonowanie i samoocenę, warto skonsultować się ze specjalistą. Psycholog dziecięcy może pomóc lepiej zrozumieć przyczyny trudności i wspólnie z dzieckiem oraz rodzicami poszukać sposobów na poprawę jego funkcjonowania w relacjach z rówieśnikami.

Hałas z ulicy, krzyki rodzeństwa czy migające światła z telewizora – to tylko część bodźców, które mogą oddziaływać na maluszka. Gdy jest ich zbyt dużo, mogą prowadzić do przestymulowania. Sprawdź, czym cechuje się przebodźcowane dziecko i jak mu pomóc.

Przebodźcowane dziecko – co to właściwie znaczy?

Przebodźcowanie dziecka (inaczej przestymulowanie) to stan, w którym układ nerwowy malca otrzymuje zbyt dużo bodźców z otoczenia i nie potrafi sobie z nimi poradzić. Występuje ono niezależnie od wieku, choć w zależności od etapu rozwoju może dawać różne objawy.

Trudności z zasypianiem, płacz, krzyk czy nadpobudliwość to sygnały, które często zdradzają przebodźcowane dziecko; u niektórych maluchów reakcja może być jednak odwrotna i objawiać się wycofaniem. To, co z zewnątrz może wyglądać jak „złe zachowanie”, jest w rzeczywistości reakcją organizmu na sytuację, z którą pociecha sobie nie radzi. Nie wolno zatem krzyczeć ani karać dziecka, gdy widzimy u niego nadmiar bodźców.

Przebodźcowanie – skąd się bierze u dzieci?

Przebodźcowanie niemowlaka i starszej pociechy może mieć różne przyczyny. Sprawdź, jakie są najczęstsze powody przestymulowania dziecka.

– Nadmiar dźwięków, ekranów i zabawek – grający w tle telewizor albo głośna muzyka, hałas z ulicy, migający ekran komputera lub smartfona, krzyki czy też wiele kolorowych (zwłaszcza interaktywnych) zabawek to najczęstsza przyczyna przestymulowania dziecka. W wyniku działania owych bodźców jego mózg pozostaje w stanie ciągłej gotowości, nie może się zregenerować i wyciszyć.
– Nadmiar cukru – przestymulowanie dziecka może być również spowodowane zbyt dużą ilością zjedzonego cukru. Nadmiar słodzonych napojów, batoników, cukierków i innych słodyczy, ale także owocowych musów, soków czy jogurtów z dodatkiem cukru intensywnie pobudza, co może skutkować szybszym wystąpieniem przebodźcowania.
– Intensywny dzień poza domem – rodzinna uroczystość, wizyta w centrum handlowym albo nowym miejscu wiążą się z wieloma bodźcami. Hałas, spotkanie nowych osób, mnóstwo dźwięków czy kolorów może wywołać intensywne emocje u pociechy. Nawet jeśli dzień jest dla dziecka przyjemny, po pewnym czasie skutkuje on zmęczeniem układu nerwowego i napięciem, a stąd już krótka droga do przestymulowania.
– Brak rutyny i snu – dla dziecka w każdym wieku niezwykle ważny jest odpowiednio długi wypoczynek, a także stały rytm dnia, który wpływa na jego poczucie bezpieczeństwa. Zbyt krótki sen i zaburzenia rytmu dnia sprawiają, że zdolność do samoregulacji małego organizmu spada. Zmęczenie powoduje, że pociecha trudniej radzi sobie z emocjami i łatwiej ulega przestymulowaniu.
– Silne emocje i zmiany w otoczeniu – zarówno pozytywne, jak i negatywne emocje, nowe sytuacje oraz wszelkie zmiany w otoczeniu i rutynie dziecka są bodźcami obciążającymi układ nerwowy smyka, których nadmiar prowadzi do przestymulowania.

Objawy przebodźcowania dziecka – jak je rozpoznać?

Podsumowanie

Przebodźcowanie może pojawić się wtedy, gdy dziecko doświadcza zbyt wielu bodźców i nie jest w stanie odpowiednio się wyciszyć. Hałas, ekrany, intensywne zabawy, liczne aktywności, zmiany w codziennej rutynie czy brak odpowiedniej ilości snu mogą zwiększać obciążenie układu nerwowego. Objawy mogą wyglądać różnie – od płaczu, rozdrażnienia i wybuchów złości po nadmierną ruchliwość, trudności z koncentracją czy wycofanie.

Ważne jest uważne obserwowanie dziecka i reagowanie na pierwsze sygnały przeciążenia.  Pomocne może być ograniczenie hałasu i innych intensywnych bodźców, zapewnienie spokojnego miejsca, bliskości oraz czasu na odpoczynek. W codziennym funkcjonowaniu warto również zadbać o odpowiednią ilość snu, przewidywalny rytm dnia, przerwy między aktywnościami i przestrzeń na spokojną, swobodną zabawę.

Warto pamiętać, że zachowanie przebodźcowanego dziecka nie zawsze jest celowym „nieposłuszeństwem”. Czasami krzyk, płacz, nadmierna ruchliwość czy wycofanie są sygnałem, że dziecko potrzebuje pomocy w poradzeniu sobie z nadmiarem wrażeń. Spokojna obecność dorosłego i dostosowanie otoczenia do aktualnych możliwości dziecka mogą pomóc mu odzyskać poczucie bezpieczeństwa i równowagę.

Jeżeli objawy są częste, bardzo nasilone, pojawiają się w wielu sytuacjach lub znacząco utrudniają dziecku funkcjonowanie w domu, przedszkolu czy szkole, warto skonsultować się ze specjalistą. Psycholog dziecięcy może pomóc przyjrzeć się zachowaniu dziecka, jego potrzebom oraz czynnikom, które mogą zwiększać jego napięcie i trudności z regulacją.

Twoje dziecko może czasami ukrywać swoje uczucia lub reagować w sposób, który trudno zrozumieć. Trudności z wyrażaniem emocji są powszechne i mają różne przyczyny. Zrozumienie, skąd biorą się te problemy, pozwala Ci lepiej wspierać dziecko i pomaga mu nauczyć się komunikować swoje uczucia w zdrowy sposób.

Wyrażanie emocji to umiejętność, która rozwija się stopniowo i wymaga wsparcia dorosłych. Dzieci często mają trudności w mówieniu o tym, co czują, co może prowadzić do frustracji, wybuchów złości lub wycofania. Przyczyny tych problemów mogą być różne – lęk przed oceną, wzorce rodzinne, brak odpowiedniego słownictwa emocjonalnego czy wcześniejsze doświadczenia. Możesz jednak pomóc dziecku rozpoznać własne uczucia, nazwać je i nauczyć się je komunikować.

Rola rozwoju językowego w komunikacji emocji

Rozwój językowy dziecka ma ogromne znaczenie dla sposobu, w jaki wyraża emocje. Im bogatszy zasób słów i większa pewność w mówieniu, tym łatwiej dziecku przekazać swoje uczucia i potrzeby. Komunikacja emocji to nie tylko mówienie o tym, co czujesz, ale także umiejętność wyrażania frustracji, radości, smutku czy złości w sposób zrozumiały dla innych. Twoja rola polega na wspieraniu dziecka w nauce mówienia i pokazywaniu, że emocje można wyrażać słowami, a nie tylko gestami, krzykiem lub płaczem.

Dzieci, które nie potrafią nazwać swoich uczuć, często reagują impulsywnie. Złość może prowadzić do agresji wobec rówieśników, smutek do wycofania, a lęk do unikania sytuacji społecznych. Możesz pomóc dziecku w nauce rozpoznawania emocji, używając prostych słów i zwrotów. Kiedy dziecko mówi „jestem smutny”, możesz dodać: „Rozumiem, że jesteś smutny, bo brat wziął Twoją zabawkę”. Dzięki temu dziecko uczy się, że emocje mają nazwę i są zrozumiałe dla innych.

Rozwój językowy ułatwia również naukę samoregulacji. Dziecko, które potrafi powiedzieć, co czuje, rzadziej ucieka się do krzyku lub bicia. Mówienie o uczuciach pozwala znaleźć rozwiązania w sytuacjach konfliktowych. Ty możesz modelować takie zachowania, pokazując, jak wyrażasz własne emocje w codziennym życiu. Na przykład zamiast krzyczeć, gdy jesteś zdenerwowany, mów: „Jestem zdenerwowany, bo musiałem poczekać długo w kolejce”. Dziecko obserwuje, że emocje można komunikować w sposób kontrolowany i efektywny.

Ważnym aspektem jest nauka rozróżniania subtelnych emocji. Dzieci na początku rozwoju językowego operują prostymi słowami jak „smutny”, „zły” czy „szczęśliwy”. Twoja pomoc w wprowadzaniu bogatszych określeń, takich jak „rozczarowany”, „zaniepokojony” czy „wesoły”, daje dziecku narzędzia do precyzyjnego wyrażania uczuć. Dzięki temu unika frustracji wynikającej z niemożności opisania tego, co przeżywa.

Rozwój języka wspiera także umiejętność empatii. Dziecko, które potrafi opisać własne emocje, łatwiej rozpoznaje uczucia innych. Ty możesz to rozwijać, zadając pytania typu: „Jak myślisz, co czuje kolega, kiedy nie dostaje swojej kolejki?” albo „Dlaczego Twoja siostra może być smutna?”. Dzięki temu dziecko uczy się patrzeć na sytuacje z perspektywy innych, a jego relacje społeczne stają się bardziej satysfakcjonujące.

Czytanie książek i rozmowy są bardzo pomocne w rozwijaniu języka emocji. Opowiadanie historii o bohaterach, którzy odczuwają różne emocje, daje dziecku okazję do ćwiczenia nazewnictwa uczuć i wyobrażania sobie reakcji w różnych sytuacjach. Ty możesz pytać: „Jak myślisz, dlaczego bohater jest smutny?” albo „Co byś zrobił, gdybyś był na jego miejscu?”. Takie pytania zachęcają dziecko do refleksji i pomagają w nauce komunikowania własnych emocji w realistyczny sposób.

Rozmowy w codziennych sytuacjach również mają znaczenie. Kiedy dziecko przeżywa trudność, np. kłótnię z rodzeństwem, Ty możesz zachęcić je do opisania swoich uczuć i potrzeb: „Co czujesz, kiedy brat zabiera Ci zabawkę?” albo „Czego potrzebujesz, żeby poczuć się lepiej?”. Dzięki temu dziecko łączy doświadczenie emocjonalne z językiem, co wzmacnia jego zdolność do komunikowania emocji w przyszłości.

Brak umiejętności językowego wyrażania emocji może prowadzić do problemów w szkole i w relacjach z rówieśnikami. Dzieci, które nie potrafią mówić o tym, co czują, częściej doświadczają frustracji i konfliktów. Ty możesz przeciwdziałać temu, ucząc dziecko nazw emocji i zachęt do wyrażania ich w słowach, a nie poprzez zachowania destrukcyjne lub agresywne.

Twoje wsparcie ma znaczenie także w sytuacjach stresowych lub trudnych. Dziecko, które potrafi nazwać swoje uczucia, jest bardziej odporne na stres i lepiej radzi sobie z wyzwaniami codziennego życia. Rozmowa, zadawanie pytań, czytanie książek i modelowanie własnych emocji budują w nim umiejętność rozpoznawania, nazywania i kontrolowania uczuć.

Rozwój językowy i emocjonalny idą w parze. Dziecko, które opanowuje słowa potrzebne do wyrażania emocji, zyskuje narzędzia do komunikacji z Tobą, rodzeństwem i rówieśnikami. Ty możesz wspierać je w każdym wieku, dostosowując język do jego możliwości i zachęcając do mówienia o tym, co czuje. Dzięki temu dziecko uczy się, że emocje są naturalne, można je kontrolować i że słowa pozwalają lepiej rozumieć siebie i innych.

Bariery w mówieniu o uczuciach

Umiejętność rozmawiania o uczuciach pozwala dzieciom lepiej rozumieć siebie i innych, regulować emocje i budować zdrowe relacje. Nie każde dziecko potrafi to robić łatwo. Często pojawiają się bariery, które utrudniają otwartą komunikację. Ty możesz pomóc dziecku je rozpoznać i przełamać, ale najpierw trzeba zrozumieć, skąd się biorą trudności.

Strach przed oceną

Podsumowanie

Trudności z wyrażaniem emocji mogą mieć różne przyczyny. Dziecko może nie mieć jeszcze wystarczającego słownictwa emocjonalnego, obawiać się oceny, nie wiedzieć, jak mówić o swoich uczuciach albo czerpać wzorce z otoczenia. Dlatego warto patrzeć nie tylko na samo zachowanie dziecka, ale również zastanawiać się, co może się za nim kryć.

Duże znaczenie ma codzienne wsparcie dorosłych. Rozmowy o emocjach, wspólne czytanie książek, nazywanie uczuć, zadawanie prostych pytań oraz pokazywanie własnych sposobów wyrażania emocji pomagają dziecku stopniowo rozwijać tę umiejętność. Ważne jest również stworzenie przestrzeni, w której dziecko może mówić o swoich uczuciach i wie, że zostanie wysłuchane.

Kiedy dziecko uczy się rozpoznawać i nazywać swoje emocje, łatwiej jest mu komunikować potrzeby, radzić sobie z trudnymi sytuacjami i budować relacje z innymi. Nie każde dziecko od razu potrafi powiedzieć „jestem zły”, „boję się” czy „jest mi przykro”. Czasami najpierw pokazuje swoje emocje zachowaniem, a dopiero z czasem uczy się przekładać je na słowa.

Jeżeli trudności z wyrażaniem emocji są nasilone, długo się utrzymują, prowadzą do częstych wybuchów złości, wycofania, problemów w relacjach lub znacząco utrudniają dziecku codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się ze specjalistą. Psycholog dziecięcy może pomóc lepiej zrozumieć przyczyny trudności i dobrać sposoby wsparcia odpowiednie do potrzeb dziecka.

Janusz Korczak napisał, że „Kiedy śmieje się dziecko, śmieje się cały świat”. A kiedy dziecko płacze? Co wówczas się dzieje? Czy reagujemy równie empatycznie? Czy umiemy mu towarzyszyć? Czy potrafimy ten płacz ukoić? I dlaczego w ogóle dzieci płaczą?

Powodami płaczu dziecka nie są na pewno:

– chęć wymuszenia czegoś na opiekunach,
– próba manipulacji,
– robienie na złość,
– rozpieszczenie i przewrażliwienie etc.

Płacz jako sposób komunikacji

Dzieci płaczą znacznie częściej, niż to dostrzegamy. Robią to, by powiedzieć nam o swoich niezaspokojonych potrzebach. Jako opiekunowie koncentrujemy się w dużej mierze na potrzebach fizjologicznych, a naszej uwadze uchodzą te związane z bliskością i relacją.

Dla małych dzieci, które nie potrafią wszystkiego komunikować słowami, a w szczególności dla niemowląt, płacz jest głównym i niemalże jedynym sposobem porozumiewania się z najbliższymi. Może on przybierać różne natężenie, głośność, wysokość, częstotliwość. Może być przeszywający i pełen bólu, nagły, proszący, monotonny lub rytmiczny, gdy jest reakcją na nadmiar uciążliwych bodźców lub objawem zmęczenia.

Dzieci płaczą, ponieważ:

Podsumowanie

Płacz jest jednym z ważnych sposobów, w jaki dziecko komunikuje swoje potrzeby i przeżywane emocje. Niezależnie od wieku może oznaczać zmęczenie, lęk, frustrację, smutek, potrzebę bliskości albo poczucie zagubienia. Dlatego warto spojrzeć na łzy dziecka jak na informację o tym, czego w danym momencie potrzebuje, zamiast traktować je jako problem, który trzeba jak najszybciej zatrzymać.

Największym wsparciem jest obecność spokojnego i uważnego dorosłego. Przytulenie, łagodny głos, wysłuchanie i zaakceptowanie przeżywanych emocji pomagają dziecku odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Kiedy emocje opadną, łatwiej będzie porozmawiać o tym, co się wydarzyło i wspólnie zastanowić się, czego dziecko potrzebowało.

Warto pamiętać, że dzieci dopiero uczą się rozumieć i regulować swoje emocje. Potrzebują więc dorosłych, którzy pomogą im przejść przez trudne chwile, zamiast zawstydzać je za łzy. Nasza reakcja na płacz ma znaczenie dla tego, jak dziecko będzie w przyszłości postrzegało własne emocje oraz czy będzie potrafiło zwrócić się do bliskiej osoby po pomoc.

Jeśli płacz dziecka jest bardzo częsty, długotrwały, pojawia się w wielu sytuacjach lub towarzyszą mu inne niepokojące zmiany w zachowaniu, warto przyjrzeć się temu bliżej i skonsultować sytuację ze specjalistą. Czasem za łzami kryje się trudność, o której dziecko samo nie potrafi jeszcze opowiedzieć.

Przed pierwszą wizytą dziecka w gabinecie psychologicznym warto wyjaśnić kim jest psycholog i czym się zajmuje. Rozmawiając z dzieckiem możesz powiedzieć, że psycholog to osoba, która pomaga innym czuć się lepiej i radzić sobie z różnymi trudnymi sytuacjami. Podczas spotkania dziecko będzie mogło porozmawiać i opowiedzieć o wszystkim co jest dla niego ważne. Psycholog słucha i zadaje pytania, żeby dowiedzieć się więcej i lepiej zrozumieć swojego rozmówcę. Spotkania te pomagają w znalezieniu sposobów na rozwiązanie różnych problemów, których doświadcza dziecko oraz pomysłów na to co może zrobić, żeby poczuć się lepiej. Psycholog jest jak „detektyw emocji”, który pomaga ludziom odkryć, co je stresuje lub martwi, jakie są ich marzenia i cele, i jakie kroki mogą podjąć, aby osiągnąć te cele. Psycholog pomaga znaleźć narzędzia i strategie, aby radzić sobie ze stresem, lękiem, depresją lub innymi problemami emocjonalnymi.

Możesz powiedzieć: „Psycholog to osoba, która pomaga dzieciom w kłopotach i zmartwieniach. Pomaga zrozumieć uczucia i podpowiada jak sobie z nimi poradzić. Dzieci nie zawsze potrafią sobie same poradzić z różnymi trudnościami i wówczas potrzebują pomocy. Jedną z osób, która może pomóc jest psycholog.”

Jak wygląda wizyta dziecka u psychologa?

Zazwyczaj pierwsza wizyta z psychologiem dziecięcym odbywa się bez obecności dziecka. Psycholog spotyka się z samymi rodzicami, aby móc swobodnie porozmawiać o trudnościach, których doświadcza dziecko i w jaki sposób to wpływa na całą rodzinę. Podczas pierwszej wizyty psycholog będzie chciał zgromadzić jak najwięcej informacji o dziecku i jego otoczeniu. Możesz spodziewać się pytań dotyczących historii zdrowia dziecka, jego zachowania, relacji z rówieśnikami i rodzeństwem, a także sytuacji w szkole i w domu. W trakcie pierwszego spotkania psycholog wspólnie z rodzicami ustala kolejne kroki i decyduje czy pomocne będzie wspólne spotkanie z dzieckiem.

Podczas pierwszego spotkania z dzieckiem, psycholog będzie chciał dowiedzieć się o nim czegoś więcej, ale też przede wszystkim nawiązać z nim relację i zadbać o to, by poczuło się bezpiecznie. Rozmowa może przybierać różne formy i być dostosowana do wieku i samopoczucia dziecka. Z młodszymi dziećmi spotkanie może przebiegać w formie zabawy. Dziecko może korzystać z zabawek, być poproszone o rysunek lub zagrać wspólnie z psychologiem w grę psychoedukacyjną. Ze starszymi dziećmi i nastolatkami często korzysta się z gier, kart pracy lub po prostu rozmawia. Psycholog dba o to, by w jego gabinecie dziecko czuło się komfortowo i bezpiecznie, nie ocenia i nie zmusza do mówienia, jeśli jego rozmówca nie czuje się gotowy.

Jak przygotować dziecko do wizyty u psychologa?

Porozmawiaj z dzieckiem wcześniej o tym, gdzie idziecie i czemu ma służyć wizyta u psychologa. Możesz pokazać dziecku dostępne w Internecie zdjęcia specjalisty oraz gabinetu psychologicznego. Rozmowa o wizycie u psychologa nie powinna się odbywać z dużym wyprzedzeniem, ale też nie w ostatniej chwili. Dziecko powinno mieć czas na adaptację do nowej sytuacji. Nie strasz dziecka wizytą, nie mów: „jesteś niegrzeczny i musisz iść do psychologa”. Wizyta u psychologa nie powinna być dla dziecka formą kary. Inaczej będzie mu trudno otworzyć się przed specjalistą i nawiązać z nim wspierającą relację.
Pozwól dziecku zabrać na wizytę jego ulubioną zabawkę, jeśli ma taką potrzebę. Bądź dla swojego dziecka źródłem spokoju i wspieraj je przed wizytą. 

Przygotuj dziecko na to, że przez jakiś czas może być samo z psychologiem w gabinecie a rodzic w tym czasie będzie w poczekalni. Cierpliwie odpowiadaj na wszystkie pytania, które zadaje dziecko. Powiedz dziecku, o co psycholog może go zapytać (np.: „pani może zapytać o to co lubisz robić, w co się bawisz, czego nie lubisz, co ci sprawia radość a co przykrość, czego się boisz, co cię złości”). Opowiedz dziecku, jakie zadania może wykonywać podczas wizyty (np. „będziesz rysować, rozmawiać, układać klocki lub puzzle, pisać, czytać, może zagrasz w jakąś grę”). Poinformuj też dziecko, że jeżeli psycholog zada pytanie, na które nie zna odpowiedzi lub nie chce na nie odpowiedzieć, to może powiedzieć o tym głośno i nic się nie stanie.

Najważniejszy jest spokój i cierpliwość

Podsumowanie

Wizyta u psychologa może być dla dziecka nowym i nieznanym doświadczeniem, dlatego warto odpowiednio je do niej przygotować. Rozmowa z dzieckiem o tym, kim jest psycholog i czego można spodziewać się podczas spotkania, może zmniejszyć jego niepokój i pomóc mu poczuć się bezpieczniej. Ważne, aby dziecko wiedziało, że psycholog jest osobą, która chce je poznać, wysłuchać i pomóc mu w trudnościach.

Duże znaczenie ma również sposób, w jaki rodzic przedstawia wizytę. Psycholog nie powinien być przedstawiany jako kara za złe zachowanie ani osoba, która będzie oceniać dziecko. Spokojne wyjaśnienie, czego może dotyczyć spotkanie, pozwala zbudować bardziej pozytywne nastawienie i ułatwia nawiązanie relacji ze specjalistą.

Warto pamiętać, że każde dziecko może inaczej reagować na pierwsze spotkanie. Młodsze dzieci mogą potrzebować zabawy lub rysowania, starsze częściej rozmowy i większej przestrzeni do wyrażania własnych myśli. Najważniejsze jest stworzenie atmosfery bezpieczeństwa, w której dziecko może stopniowo otworzyć się na kontakt i mówić o tym, co jest dla niego ważne.

Jeśli Twoje dziecko doświadcza trudności emocjonalnych, problemów w relacjach, stresu lub innych sytuacji, z którymi trudno mu sobie poradzić, warto rozważyć konsultację z psychologiem. Odpowiednio dobrane wsparcie może pomóc lepiej zrozumieć potrzeby dziecka i znaleźć sposoby, które ułatwią mu codzienne funkcjonowanie.

Kochamy nasze dzieci wielką i bezwarunkową miłością. Chcielibyśmy aby miało w życiu łatwo, nie miało problemów i nigdy nie spotkały go żadne przykrości. Wam też maluje się taki idylliczny obrazek? Mogę Wam śmiało powiedzieć, że tak nie będzie NIGDY. Uczucie porażki jest dzieciom bardzo potrzebne, a od nas zależy jak ono sobie z nią poradzi. Tyle możemy jedynie zrobić.

Jest taki moment – kiedy dzieci ledwo odrosną od ziemi i zaczynają mieć styczność z innymi osobami to zaczynamy dostrzegać, że nie zawsze będzie miło i przyjemnie. Pierwsze próby można najczęściej zauważyć w piaskownicy,  kiedy Franio z zawziętością i złością w oczach wyrywa naszemu kochanemu syneczkowi ukochaną, czerwoną łopatkę.

Dlaczego dzieci nie potrafią radzić sobie z przegraną?

Nie tylko dzieci, ale również dorośli często mają problem z akceptowaniem porażki. Ważne jest zrozumienie, że brak tej umiejętności nie jest czymś, z czego się „wyrasta”.

Jeśli temat nie zostanie przepracowany w dzieciństwie, w dorosłym życiu może prowadzić do poważnych problemów zarówno w sferze zawodowej, jak i prywatnej.

Kiedy dziecko jest małe i zdobywa nowe umiejętności, rodzice naturalnie chwalą je za każdy postęp: „Jak pięknie robisz papa!”, „Ślicznie narysowałeś mamusię!”, „Brawo, zrobiłeś siusiu na nocnik!”. Czasami rodzice mówią: „Jesteś najpiękniejszy na świecie”, „Jesteś najszybszy w klasie”. O ile chwalenie dziecka jest czymś pozytywnym, istnieje cienka granica między wzmacnianiem pozytywnym, a nadmiernym wychwalaniem, które może w przyszłości skutkować trudnościami w radzeniu sobie z porażką.

Dlaczego dzieci kochają wygrywać?

Dzieci czują dumę, gdy zdobywają nowe umiejętności. Sukces daje im poczucie bycia zauważonym i docenionym – najpierw przez rodziców, później przez rówieśników. To naturalny etap budowania pewności siebie dziecka i kształtowania jego poczucia własnej wartości.  Problem pojawia się, gdy rywalizacja staje się obsesyjna, a porażka traktowana jest jak katastrofa.

Dlaczego jedno dziecko radzi sobie z porażką, a inne nie?

Podsumowanie

Umiejętność przegrywania jest ważną częścią rozwoju emocjonalnego dziecka. Porażka może wywoływać złość, smutek czy rozczarowanie, ale właśnie dzięki takim doświadczeniom dziecko stopniowo uczy się rozpoznawać swoje emocje i radzić sobie z nimi. To cenna kompetencja, która będzie potrzebna również w dorosłym życiu.

Warto pamiętać, że dziecko uczy się reagowania na porażkę przede wszystkim poprzez własne doświadczenia i obserwowanie dorosłych. Jeśli rodzic zachowuje spokój, rozmawia o emocjach i pokazuje, że przegrana jest naturalną częścią rywalizacji, dziecku łatwiej zaakceptować niepowodzenie. Ważne jest również docenianie wysiłku, zaangażowania i wytrwałości, a nie skupianie się wyłącznie na wyniku.

Ogromne znaczenie ma również pozwalanie dziecku na samodzielne przeżywanie trudnych emocji. Rodzic może być obok, pomóc nazwać złość czy rozczarowanie i pokazać, jak można sobie z nimi poradzić. Warto również wybierać zabawy i gry, które uczą cierpliwości, przestrzegania zasad oraz współpracy. Dzięki temu dziecko stopniowo odkrywa, że przegrana nie oznacza końca świata i nie odbiera mu wartości.

Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko bardzo silnie reaguje na przegraną, często wybucha złością, rezygnuje z aktywności z obawy przed porażką lub długo nie potrafi wrócić do równowagi po niepowodzeniu, warto skonsultować się ze specjalistą w naszym ośrodku. Wspólnie pomożemy lepiej zrozumieć trudności dziecka i dobrać odpowiednią formę wsparcia.

Do pewnego wieku dzieci rodzice mają pełne prawo, by czuć się jak bogowie. Są dla swoich pociech niekwestionowanymi autorytetami w każdej dziedzinie. Przychodzi jednak czas, kiedy w każdym domu w powietrzu zawisa to sakramentalne pytanie: „Dlaczego nastolatki nie chcą spędzać czasu z rodzicami?” No właśnie, dlaczego?

Dlaczego nastolatki nie chcą spędzać czasu z rodzicami?

– No bo ile można, zawsze tylko rodzice i rodzice? Rodzice mają inne zainteresowania, nie da się z nimi pogadać, mają inne spojrzenie, ciągle tylko ucz się, odrób lekcje, umyj zęby. A ze swoją ekipą można normalnie po ludzku pogadać, nikt się nie czepia.

Mniej więcej tyle można dowiedzieć się od dzieci, gdy ich o to zapytamy. Oczywiście to duży skrót tego, co łaskawie są w stanie powiedzieć na ten temat, niemniej dobrze oddaje cały kontekst wypowiedzi. Do pewnego wieku dziecko myśli, że rodzice są najmądrzejsi, a potem się okazuje, że wcale nie wiedzą wszystkiego i trzeba sobie na nowo wyrobić opinię o nich. I to wcale nie jest łatwe.

Ale żeby nie było tak strasznie, warto sobie uświadomić, że sam fakt, iż nastolatek trzaska drzwiami, warczy na rodziców i ogólnie jest nie do przyjęcia, nie oznacza, że on tych rodziców nie potrzebuje. Paradoksalnie jest dokładnie odwrotnie. Badania pokazują, że nastolatki pozbawione kontaktu z rodzicami (długa praca, wyjazdy zagraniczne, częste delegacje itp.) mają większe problemy emocjonalne. Chociaż nastolatek nie chce spędzać czasu z rodzicami, to jednak lubi poczucie bezpieczeństwa, jakie dają mama lub tata z drugiego pokoju.

Co się dzieje w głowie nastolatka i dlaczego staje się krytyczny wobec rodziców?

Zauważyliście, że dzieci do pewnego wieku niemal bezkrytycznie głoszą poglądy rodziców? Ba! Mają podobne gusta muzyczne, filmowe, właściwie każde. Bunt nastolatka nie jest buntem przeciw rodzicom, ale przeciw tej właśnie sytuacji. Nastolatek musi określić sam siebie, ustalić własne zasady, priorytety, normy postępowania. A ponieważ jego doświadczenie życiowe jest bardzo skąpe, robi w to w jedyny możliwy sposób. Bezlitośnie „rozkłada na czynniki pierwsze” swoich rodziców, wnikliwie ocenia wszystko, cokolwiek da się ocenić i… większość odrzuca. Nie wszystko na szczęście, ale sporo.

I to jest normalne! Dzieje się tak, ponieważ nastolatek nie chce być kopią rodzica, chce być sobą. Nie dziwcie się więc i nie pytajcie, dlaczego nastolatki nie chcą spędzać czasu z rodzicami. Problemem byłaby sytuacja odwrotna, gdyby chciały spędzać czas tylko z rodzicami. Jeśli tak dzieje się w Twoim domu, musisz baczniej przyjrzeć się dziecku i jego otoczeniu. Nastolatek, który mentalnie nie ucieka z domu, paradoksalnie jest powodem do niepokoju.

Dlaczego tak trudno dogadać się z nastolatkiem?

Podsumowanie

Okres dorastania wiąże się z dużymi zmianami w relacji między dzieckiem a rodzicem. Nastolatek coraz mocniej potrzebuje niezależności, własnego zdania i przestrzeni do budowania swojej tożsamości. Mniejsza potrzeba wspólnego spędzania czasu nie musi więc oznaczać osłabienia więzi z rodzicem.

W tym okresie szczególnie ważne jest, aby rodzic potrafił uszanować rosnącą autonomię dziecka, a jednocześnie pozostał dla niego dostępnym i bezpiecznym dorosłym. Nastolatek może potrzebować więcej prywatności, ale nadal chce wiedzieć, że w trudnej sytuacji może zwrócić się do mamy lub taty.

Warto również pamiętać o jakości wspólnego czasu. Nie zawsze potrzebna jest specjalnie zaplanowana atrakcja. Czasami najlepszą okazją do rozmowy jest wspólna podróż samochodem, spacer, przygotowanie posiłku czy zwyczajne siedzenie obok siebie. Ważne, aby rodzic potrafił słuchać i interesować się światem nastolatka, nawet jeśli nie wszystkie jego zainteresowania są dla niego zrozumiałe.

Relacja z nastolatkiem wymaga także szacunku dla jego emocji i poglądów. Nawet jeśli rodzic ma większe doświadczenie, warto dać dziecku możliwość wyrażania własnego zdania i uczestniczenia w podejmowaniu niektórych decyzji. Dzięki temu może rozwijać poczucie sprawczości, odpowiedzialność i zaufanie do własnych możliwości.

Pamiętajmy, że okres dorastania jest etapem przejściowym. Nastolatek stopniowo oddala się od rodziców, aby zbudować własną tożsamość, ale nadal potrzebuje ich obecności i wsparcia. Jeśli relacja opiera się na wzajemnym szacunku, zainteresowaniu i otwartej komunikacji, łatwiej zachować bliskość także wtedy, gdy dziecko coraz częściej wybiera towarzystwo rówieśników.

Pochwalić też trzeba umieć! To bardzo ważne, aby zdać sobie sprawę, że to, w jaki sposób chwalisz swoje dziecko, ma bardzo duże znaczenie. Nie wystarczy krótkie „bardzo dobrze”, bo dla dziecka to niewiele znaczy. Popadając natomiast w skrajność, można wręcz zbudować w maluchu poczucie, że porażki wiążą się z katastrofą. Właśnie dlatego warto się na chwilę zatrzymać i pomyśleć, w jaki sposób Ty mówisz swojemu dziecku, że jesteś z niego dumny.

Dlaczego pochwały są ważne?

Usłyszenie pochwały i dumy w głosie rodzica to dla dziecka nagroda za dobrze wykonane zadanie. Jeśli natomiast na bieżąco śledzisz naszego bloga, to wiesz, że nagradzanie to jedna z najbardziej efektywnych sposobów na budowanie w dziecku pozytywnych nawyków.

Chwalenie to sposób na wskazanie maluchowi zachowań, których od niego oczekujesz, ale z jednoczesnym budowaniem motywacji wewnętrznej do ich wykonywania. Euforia i pozytywne emocje, jakie towarzyszą dziecku podczas chwalenia przez rodzica, to niezwykła nagroda. Sprawdź i przekonaj się sam, jak szybko popędzi, aby narysować kolejny rysunek, gdy pochwalisz jego pierwsze dzieło.

Warto jednak trzymać się kilku dobrych zasad, które sprawią, że chwalenie będzie przynosiło pozytywne skutki i nie wywoła w dziecku negatywnych odczuć. Mogą bowiem zrodzić się w nim wątpliwości i strach przed porażką. Słysząc wciąż, że jest tak dobrym uczniem i przynosi doskonałe oceny, może obudzić w sobie stres przed odstępstwem od tej normy. Gorszy wynik ze sprawdzianu może wiązać się dla niego z poczuciem, że jest niewystarczający, a w przyszłości przerodzić się w perfekcjonizm.

Właśnie dlatego zapoznaj się z tymi wskazówkami.

Pomóż dziecku w organizacji czasu 

Dzieci rozwijają się etapami, od prostych skojarzeń do planowania sekwencyjnego u młodszych nastolatków. Dlatego wsparcie musisz zapewnić już na pierwszych etapach. W tym wypadku najważniejsze będzie obserwowanie dziecka i poznanie jego mocnych stron.

Za umiejętnościami dziecka będą podążać zainteresowania. Jeśli pomożesz dziecku je realizować, to otworzysz mu furtkę do przyszłości: pomożesz nabrać umiejętności i wspierać rozwijanie zainteresowań dziecka korelujących konkretnymi kierunkami kariery. Równocześnie pamiętaj, że nie należy tego robić na siłę – nauka i nabywanie nowych zdolności powinny odbywać się przez zabawę. Pozytywne nastawienie potrafi czynić cuda!

Warto zapoznać się z podejściem growth mindset – oznaczającym akceptowanie błędów i traktowanie ich jako część procesu uczenia się. Pozwól dziecku na odpowiednią dozę autonomii – nadopiekuńczość rodzica może negatywnie wpłynąć na umiejętność podejmowania samodzielnych decyzji i spowolnić rozwój dziecka. 

Wszyscy chcemy dla naszych dzieci jak najlepiej – chronić je przed światem, pomagać im podejmować jak najlepsze decyzje. Ale często najlepszym wsparciem będzie umożliwienie dziecku podjęcia decyzji samodzielnie – nawet jeśli przy okazji popełni błąd.

Jak mądrze chwalić dziecko?

Podsumowanie

Mądre chwalenie dziecka może wzmacniać jego poczucie własnej wartości, motywację i wiarę we własne możliwości.  Warto jednak zwracać uwagę nie tylko na to, czy chwalimy, ale przede wszystkim jak to robimy.

Zamiast ogólnych komunikatów, takich jak „super” czy „jesteś najlepszy”, lepiej konkretnie wskazywać, co dziecko zrobiło dobrze i doceniać jego wysiłek, zaangażowanie oraz postępy. Ważne jest również pozwalanie mu na błędy i pokazywanie, że gorszy wynik nie odbiera mu wartości.

Pochwała powinna być szczera, adekwatna i dostosowana do sytuacji. Dzięki temu dziecko stopniowo uczy się czerpać satysfakcję z własnego rozwoju, a nie wyłącznie z aprobaty innych.

To naturalne, że jako rodzic możesz mieć wiele ambicji i aspiracji, jeśli chodzi o to, kim w przyszłości zostanie Twój syn czy córka. Niejedni rodzice przedszkolaków mają całe wizje o życiowych sukcesach i karierze dziecka. Tak, lubimy z tym przesadzać, ale to naturalne, bo wynika z miłości i pragnienia szczęścia dziecka. Z tymi wizjami kłóci się nieraz rzeczywistość. Co robić, jeśli dziecko zacznie ponosić pierwsze porażki w nauce? Przeczytaj krótki poradnik, jak motywować dziecko i rozmawiać z nim, gdy pojawią się jakieś problemy w szkole. 

Jak możesz pomóc, gdy widzisz, że dziecko jest zdemotywowane do rozwijania swojej wiedzy czy umiejętności? Jako zaangażowany tato dobrze wiesz, że troska o sprawy szkolne dziecka to nie tylko kupowanie potrzebnych pomocy naukowych czy odwożenie na zajęcia. To także budowanie poczucia własnej wartości w młodym człowieku, który wciąż uczy się, jak postępować w nieznanych mu dotąd sytuacjach.  

Bądź blisko 

Co do edukacji, to nie da się ukryć, że rozwój zainteresowania nauką i motywacja do spełniania obowiązków szkolnych zależy w dużej mierze od Twojego zainteresowania. Jeśli będziesz pytać, co dziecko robiło w szkole, jak spędziło dany dzień, jeśli wysłuchasz opowieści o kłótni z koleżanką, o strzeleniu gola przez kolegę, jeśli będziesz z podziwem oglądać rysunki i zapiski w zeszycie – możesz mieć pewność, że chwalone dziecko będzie dużo chętniej się uczyć. Dlaczego? Zechce osiągnąć więcej sukcesów, bo będzie wiedziało, że to jest dobre i sprawia radość innym.  

Pomóż dziecku w organizacji czasu 

Dzieci rozwijają się etapami, od prostych skojarzeń do planowania sekwencyjnego u młodszych nastolatków. Dlatego wsparcie musisz zapewnić już na pierwszych etapach. W tym wypadku najważniejsze będzie obserwowanie dziecka i poznanie jego mocnych stron.

Za umiejętnościami dziecka będą podążać zainteresowania. Jeśli pomożesz dziecku je realizować, to otworzysz mu furtkę do przyszłości: pomożesz nabrać umiejętności i wspierać rozwijanie zainteresowań dziecka korelujących konkretnymi kierunkami kariery. Równocześnie pamiętaj, że nie należy tego robić na siłę – nauka i nabywanie nowych zdolności powinny odbywać się przez zabawę. Pozytywne nastawienie potrafi czynić cuda!

Warto zapoznać się z podejściem growth mindset – oznaczającym akceptowanie błędów i traktowanie ich jako część procesu uczenia się. Pozwól dziecku na odpowiednią dozę autonomii – nadopiekuńczość rodzica może negatywnie wpłynąć na umiejętność podejmowania samodzielnych decyzji i spowolnić rozwój dziecka. 

Wszyscy chcemy dla naszych dzieci jak najlepiej – chronić je przed światem, pomagać im podejmować jak najlepsze decyzje. Ale często najlepszym wsparciem będzie umożliwienie dziecku podjęcia decyzji samodzielnie – nawet jeśli przy okazji popełni błąd.

Okazuj zainteresowanie 

Podsumowanie

Problemy z nauką mogą pojawić się u każdego dziecka i nie zawsze oznaczają brak zdolności czy motywacji. Czasami za gorszymi ocenami kryją się trudności z organizacją czasu, brak wiary we własne możliwości, stres, problemy w relacjach z rówieśnikami albo trudności ze zrozumieniem konkretnego materiału.

W takiej sytuacji ogromne znaczenie ma reakcja rodzica. Zamiast skupiać się wyłącznie na ocenach, warto zainteresować się tym, co stoi za trudnościami dziecka, spokojnie z nim porozmawiać i wspólnie poszukać rozwiązania.  Dziecko potrzebuje wiedzieć, że może liczyć na wsparcie także wtedy, gdy coś mu nie wychodzi.

Ważne jest również wzmacnianie mocnych stron i docenianie wysiłku.  Nawet niewielki postęp może być dla dziecka ważnym krokiem naprzód. Pochwała za systematyczność, wytrwałość czy próbę poradzenia sobie z trudnym zadaniem może pomóc budować poczucie sprawczości i większą wiarę we własne możliwości.

Pamiętajmy, że nauka jest procesem, a każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Rolą rodzica jest towarzyszyć mu w pokonywaniu trudności, pomagać w organizacji i pokazywać, że porażka jest częścią uczenia się.  Jeśli problemy z nauką utrzymują się mimo podejmowanych działań lub towarzyszą im silne emocje, spadek samooceny czy niechęć do szkoły, warto skonsultować się ze specjalistą.

Brzmi poważnie? Spokojnie — nie będziemy wybierać kierunku studiów dla trzylatka ani układać pierwszoklasiście życiorysu w Excelu. Planowanie kariery na wczesnym etapie życia to przede wszystkim wspieranie pasji i ciekawości dziecka. Twoja rola? Pomagać mu odkrywać zainteresowania, stwarzać przestrzeń do rozwoju (czy to przez zajęcia dodatkowe, czy zwykłe codzienne rozmowy) i dodawać odwagi w próbowaniu nowych rzeczy.

Planowanie kariery? Już teraz?

Planowanie kariery 10-latka może wydawać się czymś abstrakcyjnym, ale w praktyce chodzi po prostu o rozwój dziecka: wspieranie zainteresowań i pasji, pomaganie w nauce i nabywaniu nowych umiejętności. Nie będziesz przecież wybierać firmy, do której dziecko zaaplikuje za te 10, 15 lat, ani planować dla niego już teraz szczegółowej ścieżki kariery – ważne jest, aby wspierać rozwój i ciekawość dziecka.

Badania przeprowadzone w Polsce w 2022 roku sugerują, że pierwsze zainteresowania dzieci mogą mieć znaczący wpływ na ich przyszłe wybory zawodowe. Oznacza to, że to, czym dziecko pasjonuje się w młodym wieku, może kształtować jego dorosłą karierę.

Potwierdzają to również badania z Chin, opublikowane w artykule analizującym związek między stylami wychowania a trudnościami w podejmowaniu decyzji zawodowych u chińskich studentów. Wyniki jasno wskazują, że styl wychowania ma wpływ na przyszłe decyzje dziecka.

Obserwuj mocne strony dziecka

Dzieci rozwijają się etapami, od prostych skojarzeń do planowania sekwencyjnego u młodszych nastolatków. Dlatego wsparcie musisz zapewnić już na pierwszych etapach. W tym wypadku najważniejsze będzie obserwowanie dziecka i poznanie jego mocnych stron.

Za umiejętnościami dziecka będą podążać zainteresowania. Jeśli pomożesz dziecku je realizować, to otworzysz mu furtkę do przyszłości: pomożesz nabrać umiejętności i wspierać rozwijanie zainteresowań dziecka korelujących konkretnymi kierunkami kariery. Równocześnie pamiętaj, że nie należy tego robić na siłę – nauka i nabywanie nowych zdolności powinny odbywać się przez zabawę. Pozytywne nastawienie potrafi czynić cuda!

Warto zapoznać się z podejściem growth mindset – oznaczającym akceptowanie błędów i traktowanie ich jako część procesu uczenia się. Pozwól dziecku na odpowiednią dozę autonomii – nadopiekuńczość rodzica może negatywnie wpłynąć na umiejętność podejmowania samodzielnych decyzji i spowolnić rozwój dziecka. 

Wszyscy chcemy dla naszych dzieci jak najlepiej – chronić je przed światem, pomagać im podejmować jak najlepsze decyzje. Ale często najlepszym wsparciem będzie umożliwienie dziecku podjęcia decyzji samodzielnie – nawet jeśli przy okazji popełni błąd.

A może jednak…? Rozmowy o przyszłości – bez stresu

Podsumowanie

Planowanie kariery dziecka zaczyna się dużo wcześniej niż w momencie wyboru szkoły ponadpodstawowej czy kierunku studiów.  Najważniejsze jest stopniowe poznawanie własnych zainteresowań, mocnych stron i możliwości. Rolą rodzica jest przede wszystkim obserwowanie, wspieranie i stwarzanie okazji do próbowania nowych rzeczy.

Rozmowy o przyszłości mogą pomóc dziecku lepiej poznać siebie i z większą pewnością podejmować kolejne decyzje. Warto dawać mu przestrzeń do samodzielnego wyboru, pozwalać na popełnianie błędów i traktować je jako naturalną część nauki.

Pamiętajmy, że każde dziecko rozwija się w swoim tempie i ma własną drogę. Dobre wsparcie rodzica polega na tym, aby pomóc mu tę drogę odkrywać, a nie wyznaczać ją za niego.

Czasami, mimo starań, wiary, energii i dobrych intencji, związek kończy się rozstaniem lub rozwodem. Może to powodować dużo bólu i różnych trudnych emocji. Jeśli w związku są dzieci, one także przechodzą przez ten czas na swój sposób – od dorosłych bardzo potrzebują wtedy wsparcia. Jak dzieci mogą przeżywać rozstanie rodziców? Jak mogą się wtedy zachowywać? Jak rodzic może im pomóc?

Z mamą czy z tatą?

Dziecko potrzebuje doświadczyć miłości i akceptacji od obojga rodziców. Potrzebuje czuć, że z każdym z nich ma dobrą, bliską relację. Niezwykle ważne jest, aby dziecko nie było stawiane w sytuacji, która może być odbierana przez nie jako wybór między mamą a tatą. Pamiętaj, aby nie obarczać dziecka niemożliwymi do dokonania wyborami, np. z kim i gdzie chce mieszkać. Tego typu wybory naruszają naturalną lojalność wobec obojga rodziców. Dzieciom ponadto bardzo trudno jest, jeśli są wciągane w konflikty między rodzicami: gdy mama i tata źle mówią o sobie w obecności dziecka, proszą je, by było posłańcem i przekazywało informacje drugiemu rodzicowi, proszą dziecko o dochowanie tajemnicy przed drugim rodzicem, obsadzają je w roli swojego sojusznika przeciwko drugiemu rodzicowi czy dopytują syna/ córkę o sprawy drugiego rodzica. Pamiętaj, że konflikty między Tobą a drugim rodzicem, to Wasza sprawa – dziecko nie powinno być w nie wciągane. Waszą rolą jest podjęcie próby porozumienia się i poukładania różnych kwestii związanych z rozwodem, bez angażowania w to dziecka. Jeśli porozumienie jest dla Was trudne, spróbujcie poszukać wsparcia na zewnątrz (np. w formie mediacji). Oczywiście, dziecko zapewne będzie sobie zdawało sprawę z atmosfery między Wami i z tego, że się kłócicie – ważne, by usłyszało wtedy, że macie teraz taki czas, ale robicie wszystko, żeby się dogadać i ono nie jest za to w żaden sposób odpowiedzialne. Zdanie „to nie jest Twoja wina” warto dziecku powiedzieć nie raz i nie dwa, gdyż może ono mieć tendencję do obwiniania się za Wasze rozstanie, a przecież nie ponosi za to żadnej odpowiedzialności. Wy o tym wiecie, dziecko nie – ono potrzebuje to usłyszeć. 

Złość. Dużo złości…

…może pojawić się u dziecka w związku z Waszym rozstaniem. Czasami złości może towarzyszyć też agresja ze strony dziecka. Spójrz na agresję i protest jako fazę przejściową i aktywną próbę radzenia sobie z trudnościami – dziecko może mieć kłopot z nazwaniem tego, jak mu jest ciężko, więc komunikuje się z Tobą poprzez swoje zachowanie. Agresywne zachowanie to taki wierzchołek góry, pod którym – na głębszym poziomie – mogą tlić się różne trudne i delikatne emocje. Zachęcam, byś spróbował(a) wejść w rolę detektywa i odkryć te emocje. Spróbuj odpowiedzieć sobie na pytanie: co moje dziecko chce mi przez to powiedzieć? Może czuje się odrzucone? Jest niepewne tego, co będzie? Jest zmęczone całą sytuacją? Czuje smutek i żal? Nie bierz agresji Twojego dziecka do siebie, nie traktuj tego jako ataku na Twoją osobę – ono w ten sposób mówi Ci o sobie – o tym, jak mu źle, jak nie wie, co ma robić. Jeśli dziecko zachowuje się w sposób agresywny, okaż zrozumienie dla jego emocji – tych, które kryją się pod zachowaniem. Daj także jasny sygnał, że nie godzisz się na agresywne zachowania. Emocje takie jak: złość, smutek, żal, rozczarowanie, niepewność – one wszystkie są w porządku i mają prawo być; agresja – np. bicie, obrażanie, wyśmiewanie, niszczenie różnych rzeczy czy wyrządzanie szkody samemu sobie – nie jest OK. Nawiąż kontakt z dzieckiem, spokojnie porozmawiaj o tym, co je trapi, co się z nim dzieje, daj możliwość „odgadania się”, może wykrzyczenia czy wypłakania, wspólnie poszukajcie innych sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami. Przy utrzymującej/ nasilającej się agresji czy samouszkodzeniach warto poszukać pomocy specjalisty.

A może jednak…?

Podsumowanie

Rozstanie rodziców jest dla dziecka dużą zmianą, która może wywoływać złość, smutek, lęk, poczucie winy czy niepewność. Każde dziecko może reagować inaczej, dlatego warto uważnie obserwować jego zachowanie i dawać mu przestrzeń do przeżywania trudnych emocji.

Najważniejsze jest zapewnienie dziecku poczucia bezpieczeństwa oraz przypominanie mu, że nie ponosi odpowiedzialności za rozstanie rodziców. Dziecko nie powinno być wciągane w konflikt, stawiane przed wyborem między mamą a tatą ani obciążane problemami dorosłych. Potrzebuje również możliwości dalszego rozwijania swoich zainteresowań, spotykania się z rówieśnikami i przeżywania codzienności na swój dziecięcy sposób.

W tym trudnym okresie ogromne znaczenie ma także kondycja psychiczna rodzica. Zadbany i wspierany dorosły ma większe możliwości, by dawać dziecku potrzebną uwagę, spokój i poczucie stabilności. Jeśli emocje lub zachowania dziecka utrzymują się przez dłuższy czas, nasilają się albo znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skorzystać ze wsparcia psychologa dziecięcego lub rodzinnego.

Co powinno zaniepokoić rodzica, jeśli chodzi o korzystanie dziecka z multimediów? Kiedy powinna zapalić się „czerwona lampka” ostrzegawcza? I w końcu – jak wtedy reagować?

Kaja za miesiąc skończy 14 lat. Jak większość dzieci w jej klasie, ma swoje konto na popularnym portalu społecznościowym, ma też swojego smartfona. Od kilku dni Kaja nie chodzi do szkoły z powodu przeziębienia – popołudniami, zamiast chodzić do koleżanek po zeszyty, dowiaduje się od nich o tym, co działo się w szkole, poprzez portal społecznościowy. Dziewczynki wymieniają się tam też śmiesznymi filmami i muzyką, której słuchają. Ostatnio Kaja zaczęła interesować się sztukami walki – dwa razy w tygodniu chodzi na treningi judo, a jednocześnie jest członkiem zamkniętej grupy na portalu, gdzie razem z innymi osobami z sekcji wymieniają się informacjami na temat dyscypliny, którą trenują. Kaja ma też kilka ulubionych gier komputerowych (najfajniejsze według niej są te, w których może wcielić się w wirtualnego bohatera albo bohaterkę, rozwijać tę postać w trakcie rozgrywki i grać wspólnie z koleżankami czy siostrą). W wyborze gier pomagają jej rodzice – tak, by były one dostosowane do jej wieku i zainteresowań. Mama Kai z jednej strony wie, że dla jej córki media społecznościowe i multimedia to część jej świata, stara się być na bieżąco i wspierać córkę, z drugiej strony – czasami zastanawia się, gdzie leży granica pomiędzy nadmiernym i szkodliwym, a bezpiecznym korzystaniem z multimediów? Nie chciałaby w tej kwestii czegoś przegapić.

Mama Kai nie jest osamotniona w tego typu rozważaniach – wielu rodziców zadaje sobie podobne pytanie. Co powinno zaniepokoić rodzica, jeśli chodzi o korzystanie dziecka z multimediów? Kiedy powinna zapalić się „czerwona lampka” ostrzegawcza? I w końcu – jak wtedy reagować?

Sygnały ostrzegawcze

Zanim przejdę do wymienienia takich sygnałów, chciałabym podkreślić, że nie wszystkie dzieci w wieku szkolnym czy nastolatkowie poświęcający sporo wolnego czasu na korzystanie z multimediów są od nich uzależnione. Miarą nadużywania Internetu czy innych multimediów nie jest tylko czas im poświęcony. Dla przeważającej większości dzieci/ nastolatków nowe technologie to po prostu środek do ciekawego spędzenia czasu, poszerzenia swoich umiejętności, zdobywania wiedzy, budowania relacji czy dostarczenia sobie rozrywki. Jest jednak pewna (stosunkowo nieliczna) grupa młodych osób, której korzystanie z multimediów wymyka się spod kontroli i ma negatywny wpływ na ich życie. Są na przykład badania prowadzone w Polsce przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę z 2012 roku, które mówią, że 1,3% młodych osób w wieku 14-17 lat przejawia nasilone objawy nadużywania Internetu. Widać więc, że nie jest to bardzo częste zjawisko, a sformułowanie „on/ ona jest chyba uzależniona od komputera” może być niejednokrotnie zbyt pochopnie użyte. Oczywiście, osób korzystających z Internetu w sposób ryzykowny, ale jeszcze niespełniających kryteriów silnego nadużywania będzie więcej niż wspomniane 1,3%, (w cytowanych badaniach było to 12%) jednak nadal przeważająca większość młodych użytkowników tego medium nie znajdzie się także w tej grupie.

W porządku, wiemy zatem, że problem nie jest wcale tak powszechny i dotyka bardzo wąskiej grupy dzieci/ nastolatków. Faktem jest jednak to, że zjawisko to występuje, coraz częściej się o nim mówi i naturalne jest, że część rodziców może zastanawiać się, czy ich dziecko nie korzysta przypadkiem z Internetu (lub innego medium) w sposób ryzykowny albo nawet – czy już nie zdradza symptomów nadużywania. Jeśli jesteś w tej grupie, odpowiedz sobie na poniższe pytania:
– Czy Twoje dziecko spędza na korzystaniu z Internetu coraz więcej czasu, kosztem innych aktywności i zainteresowań?
– Czy w ostatnim czasie masz problem z dobudzeniem dziecka rano do szkoły?
– Czy zaniedbuje obowiązki domowe/ szkolne/ rodzinne przez korzystanie z Internetu?
– Czy kontynuuje korzystanie z sieci, mimo istotnych szkód, których doświadcza z powodu bycia on-line? (Np. przez zbyt dużą ilość czasu spędzoną w sieci dziecko ma wiele nieobecności, grozi mu nieklasyfikowanie do następnej klasy, a mimo to jego zachowanie nie zmienia się).
– Czy w Waszym domu pojawiają się kłótnie dotyczące korzystania przez dziecko z Internetu?
– Czy synowi albo córce zdarza się okłamywać Ciebie lub Twojego partnera na temat ilości czasu spędzanego w sieci?
– Czy Twoje dziecko ma za sobą nieudane próby ograniczenia ilości czasu spędzanego przed komputerem?
– Czy reaguje rozdrażnieniem, niepokojem lub nawet agresją, gdy korzystanie z Internetu jest utrudnione albo niemożliwe?
– Czy korzysta z Internetu po to, by poprawić sobie nastrój albo zapomnieć o problemach?
– Czy obserwujesz u dziecka obniżenie sprawności fizycznej, brak zainteresowania jedzeniem, utrzymaniem higieny osobistej, brak troski o własny wygląd i wiążesz to z nadmiernym korzystaniem przez dziecko z Internetu?
– Czy niepokojące Cię zachowania dziecka, związane z korzystaniem z Internetu utrzymują się w czasie i/ lub nasilają się?

Odpowiadając na pytania, pamiętaj, że w miejsce „Internet”/ „sieć”/ „komputer” można wstawić także takie hasła jak np. „gry komputerowe” czy „smartfon” – w zależności od obserwowanych niepokojących zachowań związanych z nowymi technologiami.

Jak reagować?

Jeśli po przeczytaniu powyższych pytań, chociaż na część odpowiedziałeś/aś twierdząco, powinna zapalić Ci się w głowie „czerwona lampka alarmowa”, sygnalizująca, że Twoja pociecha może tracić kontrolę nad korzystaniem z Internetu lub innego medium. Nie musi to świadczyć od razu o uzależnieniu (pamiętaj, że tego typu diagnozę powinien postawić specjalista zajmujący się tą dziedziną), ale zdecydowanie warto zająć się tą kwestią, nie bagatelizować jej. Co zatem jako rodzic możesz w tej sytuacji zrobić?

Pierwszą rzeczą, jaką możesz zrobić, jest szczere porozmawianie z dzieckiem na ten temat.

Być może pojawia Ci się teraz myśl „już nie raz mu/ jej mówiłam/em, że za dużo czasu siedzi przed komputerem; to nic nie da”. Domyślam się, że prawdopodobnie wielokrotnie upominałaś/ eś dziecko w związku z jego korzystaniem z Internetu czy innego medium. Być może podejmowałaś/eś też próby wpłynięcia na dziecko poprzez straszenie, wprowadzanie zakazów, nadmierną kontrolę, prośby, przekupywanie, wzbudzanie poczucia winy. Jeśli tak, zapewne sam/a widzisz, że nie przyniosło to spodziewanych rezultatów i być może czujesz w związku z tym frustrację, zagubienie czy bezradność.

Wymienione sposoby rzeczywiście na dłuższą metę nie okazują się pomocne ani wspierające. Poprzez „szczerą rozmowę” nie mam na myśli monologu polegającego na upominaniu, straszeniu czy przekupywaniu dziecka.

Co zrobić, jeśli rozmowa z dzieckiem wyeskaluje?

Podsumowanie

Korzystanie z Internetu, smartfona, gier czy mediów społecznościowych jest dziś naturalną częścią życia dzieci i nastolatków. Sama ilość czasu spędzanego przed ekranem nie powinna jednak być jedynym kryterium oceny, czy korzystanie z multimediów staje się problemem. Znacznie ważniejsze jest to, czy nowe technologie zaczynają wpływać na sen, naukę, relacje, obowiązki oraz codzienne funkcjonowanie dziecka.

Jeśli pojawiają się niepokojące sygnały, warto przede wszystkim spokojnie porozmawiać z dzieckiem i spróbować zrozumieć, jaką rolę multimedia pełnią w jego życiu. Wprowadzanie zasad powinno iść w parze z obecnością, zainteresowaniem oraz wsparciem ze strony rodzica. Jeśli trudności utrzymują się lub nasilają, warto skorzystać z pomocy specjalisty, który pomoże ocenić sytuację i dobrać odpowiednie formy wsparcia.

Zastanawiasz się, jaki wpływ na rozwój Twojego dziecka ma kontakt z naturą? Czy rzeczywiście może on pomóc mu w nauce i przyswajaniu wiedzy? Co się stanie, kiedy Twoja pociecha cały swój czas wolny będzie jednak spędzać w czterech ścianach? Na te pytania odpowiemy w niniejszym artykule. Przygotowaliśmy dla Ciebie również kilka pomysłów na spędzanie czasu na świeżym powietrzu.

Wpływ kontaktu z naturą na zdrowie człowieka

Kontakt z naturą jest niezmiernie ważny dla zdrowia każdego z nas. Niestety, szybsze tempo życia i zawrotny rozwój technologii sprawiają, że spędzamy dużo mniej czasu na łonie natury – i nie dotyczy to tylko osób mieszkających w dużych miastach. Coraz częściej nawet osoby mające tereny zielone tuż „pod nosem”, wybierają oglądanie telewizji, spędzanie czasu w mediach społecznościowych, granie na konsoli czy maratony filmowe na platformach streamingowych. Brzmi znajomo?

Niestety nie wpływa to pozytywnie ani na zdrowie fizyczne, ani na funkcjonowanie poznawcze czy emocjonalne. Kontakt z naturą jest szczególnie istotny dla dzieci oraz młodzieży – nie sposób zastąpić go jakąkolwiek aplikacją, grą czy programem przyrodniczym w telewizji.

Spędzanie czasu wolnego na świeżym powietrzu jest tak niepowtarzalne, pożyteczne dla naszego umysłu i zdrowe dla ciała, że próżno szukać innych form odpoczynku, które będą niosły ze sobą równie wiele zalet i korzyści, co najzwyklejszy nawet spacer po lesie.

Czy człowiek potrzebuje kontaktu z naturą do prawidłowego funkcjonowania na co dzień?

Przypadki, w których człowiek zostaje pozbawiony możliwości obcowania z naturą i stan ten utrzymuje się permanentnie, dowodzą, jak wiele zalet i korzyści płynie ze spędzania czasu na świeżym powietrzu. Co daje nam bliskość natury?
– Odpoczynek dla zmysłów
– Wyostrzenie wzroku, słuchu i węchu
– Wyciszenie i relaksację
– Redukcję poziomu stresu
– Poczucie wewnętrznego spokoju

To jednak tylko niektóre z dobrodziejstw, jakie zawdzięczamy systematycznemu obcowaniu z naturą. Ogromne korzyści możemy zauważyć również w kontekście kontaktu naszych dzieci z przyrodą.

Jaki wpływ na rozwój Twojego dziecka ma kontakt z naturą?

Podsumowanie

Kontakt z naturą to coś więcej niż sposób na aktywne spędzenie czasu. Regularne przebywanie na świeżym powietrzu wspiera rozwój emocjonalny i poznawczy dziecka, poprawia koncentrację, pobudza kreatywność oraz pomaga redukować stres. Wspólne spacery, zabawy i odkrywanie przyrody to prosta inwestycja w zdrowie, dobre samopoczucie i harmonijny rozwój najmłodszych.

Z pewnością każdy zna to uczucie, gdy nauczyciel zadaje pytanie i nie potrafimy na nie odpowiedzieć, mimo że chwilę wcześniej moglibyśmy przysiąc, że cały materiał mamy w małym palcu. Większość z nas pamięta również sytuacje, w których wychodząc z lekcji czy wykładu, nie byliśmy w stanie przypomnieć sobie, o czym była mowa, choć spędziliśmy w sali całą godzinę. Emocje – to one biorą udział w procesie uczenia się i zapamiętywania. Poznaj najważniejszy z czynników, mających wpływ na to, czy udaje nam się osiągać cele. Chcesz wiedzieć, jak możesz wykorzystać emocje do zwiększania osiągnięć swojego dziecka? Zapraszamy do lektury!

Czym są emocje i uczucia?

Rozróżniamy dwa określenia, które mówią o tym, co odczuwamy w różnego rodzaju sytuacjach – emocje i uczucia. Emocje są jak standardowe oprogramowanie komputera, jakim jest mózg. Wyróżniamy 5 emocji podstawowych:
– strach,
– złość,
– smutek,
– radość,
– wstyd.

Są one niezależne od tego, gdzie się wychowaliśmy, w jakim mówimy języku i wszelkich innych aspektów. Na całym globie smutek, złość, wstyd, radość i strach są manifestowane w ten sam sposób, przez wszystkich reprezentantów naszego gatunku.

Emocje pojawiają się u nas pod wpływem impulsu i nagłych zdarzeń, gwałtownie. Książka spadająca nocą z półki może nas nieźle wystraszyć, a reakcja na ten hałas jest bardzo szybka (uderzenie adrenaliny, krzyk, zerwanie się z łóżka). Emocje powstają w najbardziej prymitywnej części mózgu – układzie limbicznym. Są intensywne, ale stosunkowo krótkotrwałe.

Uczucia są natomiast bardziej złożone i określają emocjonalne ustosunkowanie człowieka do danej osoby, sytuacji lub przedmiotu. Ich źródłem jest płat czołowy, który odpowiada za naszą inteligencję emocjonalną. Uczuciami rządzi rozum, dlatego możemy bez trudu określić, dlaczego do jednych osób odczuwamy miłość, do innych przyjaźń, a jeszcze inni wzbudzają w nas niechęć. Zależą one od tego, w jaki sposób interpretujemy sytuacje z naszego życia, mimikę i zachowania innych osób itp. Uczucie rozwija się w nas stopniowo i może trwać latami, a także diametralnie się zmienić. Za przykład weźmy miłość, która jak wiemy, w pewnych okolicznościach może przeistoczyć się w nienawiść.

Wewnętrzny „szympans”

Nasz mózg wykonuje przez całą dobę bardzo wiele, różnego rodzaju zadań – pilnuje naszego oddechu, reaguje na niebezpieczeństwa, kontroluje czynność serca, ruchy naszego ciała itd. Choć na pozór narząd ten wygląda dość jednolicie, budowa mózgu jest naprawdę skomplikowana, a jego praca to działania podejmowane przez różne jego obszary. Bez wnikania w szczegóły anatomiczne, kora mózgowa dzieli się na 4 płaty: płat czołowy, płat ciemieniowy, płat skroniowy i płat potyliczny. W każdym z nich znajdują się ośrodki odpowiedzialne za poszczególne funkcje mózgu. Płat czołowy odgrywa niezmiernie ważną rolę w procesie uczenia się.

Funkcje płatu czołowego to m.in.:

• myślenie i planowanie,
• stawianie i realizacja celów,
• podejmowanie decyzji,
• przewidywanie konsekwencji naszych działań,
• koordynacja działania pamięci roboczej.

Odpowiada również za nasze poczucie tożsamości i świadomego myślenia, a więc łącznie za wszystko to, co odróżnia nas od innych gatunków.

Pochylmy się na chwilę nad zagadnieniem pamięci roboczej (zwanej również operacyjną). Tu ponownie możemy porównać mózg do komputera i jego pamięci RAM, odpowiedzialnej za procesy. Pamięć robocza mózgu pracuje wówczas, gdy operujemy jednocześnie kilkoma elementami informacji np. w celu podjęcia decyzji, przemyślenia naszych działań czy zapamiętania ważnych danych.

Układ limbiczny to natomiast zbiór różnych struktur mózgu (m.in. podwzgórze, hipokamp, ciało migdałowate), które wspólnie odpowiadają m.in. za emocje, odczuwanie głodu i pragnienia, pracę układu hormonalnego, a także pamięć i procesy uczenia się. Jest to jedna z najstarszych ewolucyjnie części mózgu i odpowiada za najbardziej pierwotne potrzeby człowieka. Zarówno za powstawanie stanów emocjonalnych, jak i procesy związane z uczeniem się i pamięcią odpowiada ta sama struktura. Dlatego istnieje związek pomiędzy pamięcią a emocjami – łatwiej zapamiętujemy zdarzenia, które wiążą się z ich wysokim poziomem.

Podsumowanie

Myślenie przyczynowo – skutkowe nazwano “klejem” poznawczym (M. Tomasello), bo nadaje spójność poznawczą i dzięki temu człowiek uczy się łączyć ze sobą wiedzę z wielu dziedzin oraz z niej korzystać. Dzięki temu dziecko rozumie otaczającą go rzeczywistość, przewiduje jakich konsekwencji zdarzeń lub działań może się spodziewać. Jak rozwijać myślenie przyczynowo-skutkowe u dzieci?

Co składa się na dobrze opanowaną umiejętność myślenia przyczynowo-skutkowego?

Już we wczesnym dzieciństwie dziecko uczy się sekwencji czynności, porządkowania elementów według wybranej reguły czy też wykonując rysunki uczy się uwzględniać wszystkie elementy rysowanego obiektu, chociażby np. misia. W toku zabawy, dzięki odpowiednio dobranym zabawkom, może uczyć się szeregowania, kategoryzacji oraz dobierania identycznych obrazków. Wszystko to wpływa na percepcję wzrokową, ale także na umiejętność logicznego myślenia. Dzięki zabawie dziecko rozwija kompetencje językowe, komunikacyjne oraz percepcję słuchową, dzięki którym jest w stanie wychwycić relację pomiędzy elementami w przestrzeni oraz ją nazwać (przyimki). Z biegiem czasu, dziecko nie tylko potrafi rozwiązywać zadania stymulujące rozwój lewej półkuli (sekwencje, szeregi, relacje), ale potrafi wyjaśniać dlaczego dane elementy są ułożone w taki lub inny sposób. Dodatkowo, na tę umiejętność składa się także dobrze rozwinięta percepcja wzrokowa i słuchowa, niezbędne są także umiejętności językowe i komunikacyjne oraz nabyta umiejętność ujmowania relacji, zwłaszcza podczas wykonywania zadań z zakresu analogii.

Kiedy należy rozpocząć pracę nad relacjami przyczynowo- skutkowymi?

Myślenie przyczynowo-skutkowe to umiejętność porządkowania sekwencji wydarzeń według związków przyczynowo-skutkowych. Trudności w tym zakresie można zauważyć gdy dziecko nie potrafi m. in. ułożyć historyjki obrazkowej, nie potrafi opowiedzieć niedawnych wydarzeń, niepoprawnie rozwiązuje zadania z zakresu analogii, nie przewiduje skutków działań własnych oraz innych osób.

Podsumowanie

Myślenie przyczynowo-skutkowe rozwija się stopniowo i stanowi fundament wielu ważnych umiejętności, takich jak rozwiązywanie problemów, planowanie, przewidywanie konsekwencji czy rozumienie otaczającego świata. Wspieranie tego procesu nie wymaga skomplikowanych pomocy dydaktycznych. Wystarczą odpowiednio dobrane zabawy, rozmowy o codziennych sytuacjach oraz stopniowe rozwijanie umiejętności poprzez sekwencje, szeregi, relacje i historyjki obrazkowe.

Warto pamiętać, że każde dziecko rozwija się we własnym tempie. Najlepsze efekty przynosi cierpliwość, regularne ćwiczenia i dostosowanie zadań do aktualnych możliwości dziecka. Dzięki temu łatwiej buduje ono umiejętność logicznego myślenia, wyciągania wniosków i rozumienia zależności między wydarzeniami.

Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko ma trudności z przewidywaniem skutków swoich działań, układaniem historyjek obrazkowych, opowiadaniem wydarzeń lub rozumieniem zależności przyczynowo-skutkowych, warto skonsultować się ze specjalistą. Odpowiednio dobrane ćwiczenia i wsparcie terapeutyczne mogą skutecznie wspomóc rozwój tych umiejętności.

Uważność u dzieci to skupienie uwagi na obecnych doznaniach, emocjach i myślach bez ich oceniania. To świadome doświadczanie rzeczywistości. Umiejętność właściwego rozpoznawania i przeżywania zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych doznań. Zobacz, jak ćwiczyć uważność u dzieci i jakie korzyści płyną z umiejętności świadomego bycia tu i teraz.

Co znaczy uważność dzieci?

Nie bójmy się tego powiedzieć. Uważność dla dzieci to temat na topie, szczególnie wśród rodziców dzieci w okresie przedszkolnym i wczesnoszkolnym. I choć w Europie moda na mindfulness jest dość nowym zjawiskiem, to tak naprawdę w innych tradycjach korzysta się z niej już od ponad 2500 lat. Co właściwie znaczy uważność?

Większość z nas przypisze temu słowu mnóstwo synonimów jak na przykład koncentracja, skupienie, uwaga, wyciszenie, myślenie, medytacja, dociekliwość i rozwaga. To całkiem trafne porównania, choć uważność dla dzieci niezwykle trudno ująć w sztywne ramy definicji. Uważność to szacunek do siebie i świata, czujność i w pełni świadome (przytomne) doświadczanie chwili obecnej. To kierowanie uwagi na konkretne zagadnienia. Uważność obejmuje zarówno nas samych (ciało, myśli, emocje), jak i bodźce docierające z otaczającego nas świata przyrody, obiektów i innych ludzi. To świadomość zewnętrznych i wewnętrznych doświadczeń odnoszących się do naszych emocji.

Co daje dziecku uważność?

Być może będziesz zaskoczony, ale techniki uważności nie sprawią, że mały domownik przestanie się złościć, kłócić lub obrażać. Ćwiczenia uważności nie mają na celu tłumienia emocji, odrzucenia ich, nieodczuwania i zmiany temperamentu młodego człowieka. Mogą za to dostarczyć dziecku skutecznych narzędzi, za pomocą których jego świadomość o sobie i otaczającym świecie znacznie wzrośnie, a zarządzanie emocjami będzie bardziej efektywne.

Systematyczne kształtowanie świadomego bycia tu i teraz to terapeutyczne działania, które może przeprowadzać z dzieckiem każdy, a więc pedagog, nauczyciel, psycholog, terapeuta i rodzic. Jakie są główne korzyści praktykowania uważności u dzieci? Mindfulness to przede wszystkim sprawdzony sposób na minimalizowanie negatywnych, przytłaczających myśli i poziomu stresu. Ćwiczenia oparte na uważności zwiększają kontrolę nad reakcjami emocjonalnymi, a tym samym niwelują nawykowe (schematyczne) reakcje na emocje i doznania.

Nawet krótkie, lecz systematyczne sesje uważności przynoszą mierzalne efekty w postaci poprawy funkcjonowania w sferze emocjonalnej i poznawczej (poprawa pamięci, koncentracji i funkcjonowania mózgu). Mindfulness ułatwia świadome przejście z poziomu napięcia, stresu i trudnych emocji na poziom obserwacji, wyciszenia, relaksacji i skupienia na tym, co tu i teraz, bez oceniania zjawisk, ich klasyfikowania i interpretacji.

Podsumowanie

Uważność nie sprawia, że dziecko przestaje odczuwać trudne emocje. Pomaga natomiast lepiej je rozpoznawać, akceptować i świadomie na nie reagować. Regularne ćwiczenia mindfulness mogą wspierać rozwój koncentracji, zmniejszać poziom stresu oraz wzmacniać umiejętność radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.

Najważniejsze jest jednak to, że uważności nie trzeba uczyć wyłącznie podczas specjalnych ćwiczeń. Można rozwijać ją każdego dnia – podczas wspólnego spaceru, posiłku, zabawy czy spokojnej rozmowy. To właśnie drobne, regularne doświadczenia pomagają dziecku zatrzymać się na chwilę, lepiej rozumieć siebie i budować odporność psychiczną.

Jeśli zauważasz, że Twoje dziecko często doświadcza silnego stresu, trudności z regulacją emocji lub potrzebuje dodatkowego wsparcia, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym. Odpowiednio dobrane metody pracy pomogą dziecku rozwijać uważność i skuteczniej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.

Stres potrafi dopaść dosłownie każdego. Niestety najbardziej podatne na jego oddziaływanie są dzieci, które nie znają jeszcze metod radzenia sobie ze stresem, a ich odporność emocjonalna jest dopiero w fazie rozwojowej. Czy można im zatem pomóc w stresujących sytuacjach? Jak najbardziej! Oto pomocne sposoby na stres dla dzieci, które pomogą przezwyciężyć Wam trudne chwile.

Domowe sposoby na stres u dziecka

Niestety nie wynaleziono jeszcze cudownego syropu na stres dla dzieci, który pozbywałby się negatywnych emocji niczym kaszlu. Jednak skutecznym i zapobiegawczym „antybiotykiem” możesz być Ty. Relacja dziecko-rodzic potrafi zdziałać cuda, a jeśli dodamy do tego metody terapeutyczne mindfulness, możemy spodziewać się szybkich i długotrwałych efektów.

Ponieważ stres dla dzieci bywa katastrofalny w skutkach – może zaburzać sen, wywołać zaniżone poczucie własnej wartości i wpływać na relacje z otoczeniem – należy działać szybko i nie czekać, aż złe chwile miną. Konieczna jest zatem czujność i wnikliwa obserwacja pociechy, u której stres może nie przejawiać się bezpośrednio w zmianach zachowania, a objawach somatycznych.

Sposoby na stres dla dzieci

Wsłuchaj się w problem – dzieci nie zawsze są skłonne do zwierzeń, ale poprzez umiejętnie prowadzoną rozmowę, potrafią z ulgą opowiedzieć to, co leży im na sercu. Unikaj zatem bezpośrednich pytań: Co Ci jest? No powiedz, co się stało? To automatycznie może wywołać dodatkowy stres i niechęć do rozmowy. Zamiast tego zadbaj o swobodną atmosferę i cierpliwie słuchaj, co opowiada Twoja pociecha. Być może pomiędzy opowieściami o tym, jak rysowała słonia na zajęciach przedszkolnych, a później układała klocki, wyłapiesz informację, która może być wskazówką na temat źródła stresu. Wówczas można skuteczniej przystąpić do eliminacji tego czynnika.

Zapewniaj o swoich uczuciach – mimo że pokazujesz dziecku na każdym kroku, że je kochasz, nie zapomnij o tym mówić. W okresie, gdy dziecko jest pod wpływem silnego stresu, każde „kocham cię” będzie dla niego niczym zastrzyk radości, dlatego mów to jak najczęściej. Oprócz tego zapewnij pociechę, że jej osobiste odczucia wynikające ze stresu, są naturalne, ale musi nauczyć się je kontrolować. Aby mogło to robić, koniecznie musi je dokładnie poznać i zidentyfikować. Jak można mu w tym pomóc? Z odsieczą antystresową ruszają Bajki o emocjach! Ułatwiają one dziecku zrozumienie własnych potrzeb i zaznajamiają je ze skutkami przejawiania każdej z emocji. Dzięki temu w przypływie złości czy napadach smutku pociecha będzie mogła świadomie rozpocząć trening kontroli nad emocjami i je uporządkować.  

Bądź na wyciągnięcie ręki – dorosłe życie wiąże się z ciągłym brakiem czasu i masą obowiązków, ale koniecznej zapewnij swoje dziecko, że zawsze będziesz obok niego, gdy będzie tego potrzebować. Dzieci widząc, jak mama odkłada na bok swoje zajęcia i z uwagą je wysłuchuje, czują się bezpiecznie, a to wpływa kojąco na cały stan emocjonalny dziecka. Nie przegap zatem momentu, gdy Twoje dziecko chce o czymś porozmawiać i postaraj się, aby hasła „zaraz”, „jak skończę”, zamieniły się na „teraz”, „już do ciebie idę”.

Motywuj – zacznijmy od tego, że powiedzenie „płacz tu nic nie da, musisz zacząć działać” nie jest motywujące. Niestety niekiedy mimowolnie może nam ono przyjść na myśl jako forma dopingu. Zamiast tego pozwól dziecku się wyżalić, wypłakać, a następnie zaproponuj, jak Twoim zdaniem można rozwiązać stresogenny problem. Nie wahaj się też opowiedzieć o swoich odczuciach i jak radzisz sobie ze stresem. Dla dziecka jesteś autorytetem, ale niekiedy wręcz nadczłowiekiem, który radzi sobie ze wszystkim i rozwiązuje każdą sytuację. Gdy zobaczy, że dotykają Cię podobne problemy, może zrozumieć, że nie ma w jego odczuciach nic złego i doda mu to otuchy. Każdy ma lepsze i gorsze chwile, ale ważne jest, by się nie poddawać podczas sytuacji kryzysowych. 

Dziecko a odpoczynek – dobrym działaniem antystresowym jest zadbanie o relaks i odpowiednią dozę odpoczynku. Niekiedy wymaga to przeorganizowania domowego harmonogramu. Zamiast po pracy skupić się na wspólnym odrabianiu lekcji czy szykowaniu obiadu, zróbcie z dzieckiem coś, co Was zrelaksuje – kino, park lub wycieczka to dobre alternatywy i odskocznia od stresującej rzeczywistości. 

Sposoby na stres dzieci to tak naprawdę zbiór kreatywnych i wymagających indywidualnego dostosowania metod komunikacji. Znalezienie tej idealnej formy może zająć trochę czasu, ale w końcu poszukiwania zostaną zakończone sukcesem. Nie zniechęcaj się zatem, widząc, że część z pomysłów „nie wypaliła”. Jeśli jednak jako rodzic nie jesteś pewny, w którą stronę zintensyfikować swoje działania, możesz skorzystać jeszcze z innej opcji.

Podsumowanie

Czasami domowe sposoby na stres u dzieci nie przynoszą rezultatów, a poziom stresu u dziecka pozostaje bez zmian lub co gorsza – zwiększa się. Co wtedy zrobić? Skorzystaj z pomocy specjalisty psychologa lub pedagoga. Oczywiście nie oznacza to, że nie podołałeś zadaniu jako rodzic. Sam fakt, że szukasz, jak najlepszej pomocy dla dziecka świadczy o tym, jakim wspaniałym opiekunem jesteś.

Jednak psycholog czy pedagog to lekarze specjalizujący się w trudnych przypadkach, których w swoim życiu zawodowym widzieli bardzo wiele. Doświadczenie, a także wiedza pomoże im opracować skuteczny plan działania  i z chęcią podzielą się z Tobą wszelkimi sposobami. Będziesz mieć też ułatwione zadanie, aby odnaleźć najbardziej skuteczny sposób na stres u dziecka, lub przygotujesz się na inne sytuacje, w których dziecko szczególnie będzie potrzebować Twojej pomocy.

W powszechnej świadomości dzieciństwo kojarzy się z beztroską, pełnymi radości momentami i fascynacją odkrywaniem świata. Niemniej jednak, jest to również okres intensywnego rozwoju, podczas którego dziecko musi zmierzyć się z wieloma obawami, z których niektóre mogą manifestować się w postaci lęków nocnych.

Czym są lęki nocne u dzieci?

Lęki nocne, nazywane także koszmarami, to nieprzyjemne sny, które są na tyle intensywne, że potrafią obudzić dziecko. Zazwyczaj są one powiązane z lękiem i strachem, a ich tematyka zwykle odzwierciedla doświadczenia dnia codziennego lub wyobraźnię dziecka. Lęki nocne najczęściej pojawiają się u dzieci w wieku 3-6 lat, ale mogą również wystąpić u starszych dzieci. Są one naturalną częścią rozwoju i zazwyczaj znikają, gdy dziecko dojrzewa. Warto jednak wiedzieć, jak je rozpoznać, aby móc adekwatnie zareagować.

Jak rozpoznać lęku nocne u dziecka?

Rozpoznanie lęków nocnych u dzieci nie zawsze jest proste, ale istnieją pewne charakterystyczne objawy, które mogą wskazywać na ten problem. Przede wszystkim, należy zwrócić uwagę na niepokój dziecka przed snem. Jeżeli dziecko regularnie wyraża obawy związane ze spaniem, opowiada o strasznych snach, które miało czy też boi się, że pojawią się one ponownie, może to sugerować występowanie lęków nocnych. Inne znaki to niespokojny sen, częste budzenie się w nocy, kłopoty z zasypianiem po przebudzeniu, a także objawy fizyczne jak pocenie się czy przyspieszony oddech.

Innym istotnym aspektem jest temat koszmarów. Są one często odzwierciedleniem lęków, z jakimi dziecko boryka się na co dzień. Może to być strach przed ciemnością, potworami, separacją od rodziców czy też sytuacjami społecznymi. Uważne wsłuchanie się w treść snów dziecka, może pomóc zrozumieć, co jest źródłem jego lęków.

Choć lęki nocne są częścią naturalnego rozwoju dziecka, nie powinny być ignorowane. Ważne jest, aby dziecko czuło się bezpieczne i zrozumiane. Dlatego wskazane jest, aby po koszmarach spokojnie rozmawiać z dzieckiem  i zapewniać je w tym, że jest bezpieczne. Unikaj dyskredytowania doświadczeń dziecka – dla niego te sny są bardzo realne i przerażające. Pomocne może być również wprowadzenie rutyny przed snem, która pomoże dziecku się zrelaksować jak na przykład czytanie ulubionej książki czy słuchanie spokojnej muzyki.

Czym są i jak rozpoznać lęki nocne u dzieci?

Lęki nocne to problem, który dotyka wielu dzieci. Mogą one przybierać różne formy jak m.in. trudności z zasypianiem, nawracające koszmary czy też strach przed ciemnością lub samotnością. Pomocne może być zrozumienie, że lęki nocne są częścią naturalnego procesu rozwoju dziecka. Często wiążą się z jego wyobraźnią, która jest aktywna i rozwija się, a także z próbą przyswojenia nowych doświadczeń i zrozumienia świata.

Rozpoznanie lęków nocnych może nie być proste, ponieważ każde dziecko jest inne i może wyrażać swój strach na różne sposoby. Może to być nadmierny niepokój tuż przed snem, wyraźny opór przed pójściem spać czy też częste budzenie się w nocy. Dziecko może też mówić o koszmarnych snach lub o strachu przed ciemnością. Szczególnie ważne jest wsłuchanie się w to, co mówi dziecko i jak opisuje swoje doświadczenia.

Jak działa mindfulness?

Mindfulness, inaczej uważność, to technika, która polega na skoncentrowaniu się na teraźniejszym momencie, akceptowaniu go takim, jaki jest, bez oceniania. Jest to praktyka, która pochodzi z tradycji buddyzmu, ale została zaadaptowana do współczesnej psychoterapii i jest stosowana jako narzędzie do radzenia sobie ze stresem, lękiem, a także do poprawy ogólnego samopoczucia i zdrowia psychicznego.

Przy praktykowaniu mindfulness uczymy się zauważać swoje myśli, uczucia i doznania fizyczne, nie angażując się w nie emocjonalnie, a jedynie je obserwując. Ta praktyka pomaga nam zdystansować się od negatywnych doświadczeń, zamiast reagować na nie automatycznie. Dzięki temu jesteśmy w stanie lepiej zarządzać stresem i lękiem.

W przypadku dzieci, mindfulness może pomóc im zrozumieć, co się dzieje w ich umysłach i ciałach, gdy doświadczają lęku. Może to pomóc im nauczyć się, jak radzić sobie z tymi trudnymi uczuciami zamiast unikać ich lub reagować na nie w sposób, który pogłębia ich lęk.

Podsumowanie

Wrześniowe nerwy i strach nastolatka przed nową szkołą potrafią zepsuć humor w całym domu. Kupujemy fajne zeszyty i cierpliwie tłumaczymy, że w liceum na pewno będzie super, a dziecko i tak zamyka się w sobie. Często ten ogromny stres da się jednak łatwo opanować, jeśli zrobimy z młodym człowiekiem jedną prostą próbę generalną.

Dlaczego nowa szkoła średnia tak bardzo stresuje nastolatka?

Zakończenie małej i znanej podstawówki to dla wielu dzieciaków ogromne przeżycie, po którym następuje zderzenie z zupełnie nową rzeczywistością. Nagle nasz nastolatek trafia do wielkiego budynku pełnego obcych ludzi, gdzie łatwo się zgubić i poczuć zupełnie anonimowo. To normalne, że taka zmiana budzi ogromny lęk, a poranne wyjścia z domu stają się bardzo nerwowe i pełne obaw.

Wynika to z faktu, że dziecko traci swoje dotychczasowe poczucie bezpieczeństwa i musi od nowa budować pozycję w zupełnie nowej grupie rówieśniczej. Jak możemy przeczytać na portalu Child Mind Institute, znalezienie własnego gruntu w nieznanym otoczeniu wymaga czasu i to zupełnie w porządku, jeśli uczeń nie poczuje się tam od razu jak u siebie. Zmiana szkoły to w końcu nowe zasady, natłok świeżych obowiązków i naturalny strach przed oceną ze strony starszych kolegów.

Jak ułatwić dziecku pierwsze dni w nowej szkole średniej?

Zanim we wrześniu zadzwoni pierwszy dzwonek, warto zaplanować wspólną próbę generalną i wdrożyć kilka organizacyjnych ułatwień:

– przećwiczenie drogi do szkoły upewniając się co do trasy i środków transportu
– wspólny spacer po nowym budynku w celu odnalezienia klasy czy szkolnej szafki
– zdobycie mapy korytarzy, którą na początku można nosić ze sobą w plecaku
– zakup plannera ułatwiającego ogarnięcie nowych przedmiotów i sprawdzianów
– przygotowanie jasnego kącika do nauki bez rozpraszaczy typu telefon czy telewizor

Taki prosty plan działania i wcześniejsze oswojenie się z nowymi zapachami oraz przestrzenią sprawią, że pierwsze dni nauki będą o wiele spokojniejsze.

Jak pomóc nastolatkowi znaleźć znajomych w nowej klasie?

Nawiązywanie nowych relacji bywa bardzo trudne, ale dobrym pomysłem jest pokazanie dziecku, że nowa szkoła to świetna okazja do poznania osób o podobnych zainteresowaniach. Zamiast rzucać się na głęboką wodę, warto zachęcić nastolatka do metody małych kroków, na przykład powiedzenia zwykłego „cześć” koledze z ławki obok lub zapytania kogoś w stołówce o wolne miejsce. Rozsądnym wyjściem może być też udział w zajęciach sportowych czy szkolnym wolontariacie, ponieważ wspólne działanie bardzo naturalnie zbliża ludzi. Jeśli po kilku dniach twoje dziecko nadal czuje się mocno zagubione, dobrym krokiem będzie szczera rozmowa z wychowawcą lub pedagogiem, którzy pomogą mu łagodnie wejść w grupę. Bardzo ważne jest również to, aby po prostu chwalić samo staranie i próby nawiązania kontaktu, a nie tylko ostateczne sukcesy towarzyskie.

Nauka w szkole średniej przytłacza. Skąd bierze się ten problem?

Często bywa tak, że już w pierwszych tygodniach nauki młody człowiek po prostu tonie w notatkach i codziennych pracach domowych. Ilość materiału drastycznie rośnie, a wymagania są znacznie wyższe niż te, do których dziecko przyzwyczaiło się przez całą podstawówkę. Widzimy wtedy, że nasz nastolatek jest permanentnie przemęczony, rozdrażniony i z przymusu siedzi nad książkami do późnej nocy.

Dzieje się tak, ponieważ młodzi ludzie rzadko potrafią od razu przestawić się na tryb samodzielnego planowania nauki i bardzo potrzebują wsparcia w mądrym zarządzaniu czasem. Na portalu KidsHealth przypominają, że ustalenie stałego planu dnia to absolutna podstawa, dlatego warto wspólnie ustalić, że rozrywka wchodzi w grę dopiero po odrobieniu lekcji. Spokojne przyjrzenie się szkolnym obowiązkom pozwala w porę zareagować, odpuścić niektóre zajęcia dodatkowe i złapać w domu zdrowy balans.

Podsumowanie

No idź się pobaw, nie wstydź się! Albo: dlaczego się wstydzisz? Tego typu zdania często są wypowiadane w dobrej wierze, ale dla nieśmiałego dziecka mogą być bardziej przytłaczające niż pomocne. Nieśmiałość może utrudniać nawiązywanie relacji i rozwój społeczny, dlatego warto zrozumieć jej przyczyny oraz sposoby wsparcia malucha w przełamywaniu barier. Oto kilka pomocnych wskazówek, które mogą być Ci się przydać, jeśli masz nieśmiałe dziecko.  

Bardzo nieśmiałe dziecko – problem, z którym należy walczyć? 

Zacznijmy od tego, że nieśmiałość nie jest wadą, a cechą. Tak jak jedni wolą wspinaczkę, a inni wolą patrzeć, jak inni się wspinają – tak i dzieci różnią się pod względem towarzyskości czy śmiałości w kontaktach z innymi. Bardzo nieśmiałe dziecko nie musi być „do naprawy”. Nieśmiałość to często naturalna reakcja na nowe bodźce, potrzebę bezpieczeństwa i czasu, by zaufać otoczeniu, a ponadto może być też przejawem głębokiej wrażliwości. Zamiast więc walczyć z nieśmiałością dziecka, najpierw należy zrozumieć jej przyczyny i wspierać rozwijanie zachowań społecznych, by dziecko mogło odnaleźć się w codziennych realiach. 

Dziecko nieśmiałe – diagnoza czy etap rozwoju?

Czasami rodzice mogą się zastanawiać czy ich pociecha nie wymaga specjalistycznej diagnozy psychologicznej, podczas gdy inni czekają aż nieśmiałość minie samoistnie. Należy pamiętać, że żadna ze skrajności nie jest dobrą opcją. Jeśli nieśmiałość dziecka utrudnia jego codzienne funkcjonowanie tj. zamyka się w sobie, unika kontaktów społecznych, konwersacji i odpowiedzi w szkole, mimo że zna odpowiedzi oraz czuje paraliżujący strach przed rozmową z rówieśnikami i nowymi osobami, warto skonsultować się ze specjalistą, zwłaszcza jeśli taki stan rzeczy utrzymuje się mimo wsparcia opiekunów i nauczycieli. Być może podłożem nieśmiałości jest nadwrażliwość sensoryczna, silny stres lub zaburzenia ze spektrum autyzmu (oraz wiele innych). Czasami jednak nieśmiałość może być uwarunkowana genetycznie, być elementem introwertycznej osobowości czy naturalnym etapem dojrzewania emocjonalnego. Nie należy również zapominać, że na osobowość dziecka ma ogromny wpływ środowisko, a nadopiekuńczość czy nadmierna krytyka mogą prowadzić do kształtowania się postaw lękowych. 

Nieśmiałe dziecko w przedszkolu – jak pomóc maluchowi znaleźć przyjaciela?

Przedszkole to często jedna z pierwszych aren społecznych wyzwań. Nowe otoczenie, brak rodziców, nowi opiekunowie i rówieśnicy mogą sprawić, że nieśmiałość dziecka uwidoczni się jeszcze bardziej. Maluch może bać się odezwać, dołączyć do zabawy czy powiedzieć o swoich potrzebach. Jak możemy mu pomóc?

Przede wszystkim nie zmuszajmy dziecka do kontaktu z innymi, jeśli nie czuje się na to gotowe. Najlepsze będzie wprowadzenie zasady małych kroków i inicjowanie spotkań z rówieśnikami sam na sam, w bezpiecznym/znanym miejscu. Prócz tego baw się z dzieckiem w odgrywanie scenek! Możecie udawać konwersację w sklepie, kolegą z przedszkola czy nowymi osobami – takie przygotowanie dziecka ośmieli je, by stawiać czoła trudnościom. 

Unikaj krytyki i chwal dziecko, ale nie tylko wtedy, gdy uda mu się przełamać nieśmiałość, ale też, gdy spróbowało. Czasami nim maluch osiągnie upragniony cel, sukcesem mogą być liczne inicjatywy i starania, by zburzyć mur komunikacyjny. 

Choć serce rodzica często podpowiada, by chronić dziecko przed każdym zagrożeniem i zmartwieniem, warto zachować równowagę. Nadopiekuńczość, choć płynie z miłości, może odebrać maluchowi szansę na zdobywanie cennych doświadczeń. Oczywiście nie oznacza to, by rzucać dziecko na głęboką wodę, ale pozwolić mu próbować – na jego własnych zasadach, w jego tempie. Ponadto, zamiast usuwać wszelkie trudności z drogi, pomóż dziecku odkryć i pielęgnować jego mocne strony, które dodadzą mu pewności siebie. 

Nie zapominajmy też o mocy bajek i książek, gdzie główny bohater mierzy się z lękiem i niepewnością. Rozmawiajcie o tym, jak je pokonał i jak stał się odważny dzięki determinacji i ćwiczeniom. Takie przykłady pomogą dziecku, kiedy w realnym świecie będzie zmagać się z nowymi wyzwaniami. A jakie sugestie mogą pomóc rodzicom starszych, nieśmiałych dzieci? Jeśli nasze dotychczasowe sposoby nie przynoszą oczekiwanych efektów, warto rozważyć np. grupowe zajęcia z TUS (Trening Umiejętności Społecznych), które pomagają w rozwoju pewności siebie i lepszym radzeniu sobie w relacjach z rówieśnikami.

Dziecięca nieśmiałość a dorosłość

Bycie nieśmiałym w dzieciństwie to nie wyrok na całe życie – dzięki odpowiedniemu wsparciu nieśmiałe maluchy mogą wyrosnąć na odważnych dorosłych.  Nie ulega jednak wątpliwości, że to w dzieciństwie kształtują się fundamenty, na których dziecko zbuduje dorosłą pewność siebie, relacje, asertywność i samoświadomość. By taki scenariusz był realny pamiętaj o jeszcze kilku wskazówkach: 

Dawaj przykład otwartości – Dzieci są uważnymi obserwatorami i uczą się naśladując zachowania opiekunów. Widzą, jak rozmawiasz z ekspedientką w sklepie, jak reagujesz na zaczepkę sąsiada, czy jak stawiasz czoła własnym lękom. Jeśli chcesz, by dziecko było otwarte, pokazuj mu, jak to wygląda w praktyce.  
Nie etykietuj  –  zdanie: „On zawsze jest taki nieśmiały” niby nie ma nic złego na myśli, a nawet tłumaczy zachowanie Twojej pociechy, ale zapada w pamięć i… zaczyna tworzyć rzeczywistość dziecka. Unikaj nadawania łatek typu nieśmiały, wstydliwy, zawstydzony itp. nawet w żartach. Modelowanie pewności siebie u dziecka to słowa i czyny – zawsze idą ze sobą w parze, nigdy osobno. 

Nieśmiałość dziecka może być wyzwaniem także dla rodzica – zwłaszcza jeśli sam jest otwartym ekstrawertykiem. Jednak kluczowe jest, by dziecko nigdy nie poczuło, że zawiodło nas swoją innością. Świat składa się z różnych ludzi, a takich jak ono – cichych, wrażliwych, uważnych – jest więcej, niż się wydaje. Zmagają się z podobnymi trudnościami, a mimo to znajdują własne sposoby, by w tym świecie znajdować aktywności które odpowiadają ich temperamentowi i osobowości Najpiękniejsze, co nieśmiałe dziecko może usłyszeć od rodzica, to:  „Nie musisz być taki jak ja. Bądź sobą i bądź szczęśliwy.” To jedno zdanie przepełnione jest miłością i akceptacją, a te dają siłę do kruszenia wszelkich murów. 

Zatem nie panikuj i uzbrój się w cierpliwość. Zamiast martwić się: „Jak moje dziecko poradzi sobie w przyszłości w świecie, gdzie trzeba walczyć o swoje?”, przypomnij sobie, że walczyć można na różne sposoby. Jedni robią to słowem, inni cichą konsekwencją i uważną strategią. Nie każdy krzykacz to lider, a nie każda cisza to słabość.

Podsumowanie

Zarządzania pieniędzmi jest tak samo ważną umiejętnością jak czytanie czy pisanie.

Jednocześnie edukacja finansowa często nie stanowi elementu podstawowego kształcenia, choć ma ogromny wpływ na jakość dorosłego życia. Wielu dorosłych zastanawia się, dlaczego jedni potrafią rozsądnie gospodarować pieniędzmi, podczas gdy inni nieustannie żyją w stresie związanym z finansami. Odpowiedź najczęściej kryje się w nawykach i przekonaniach ukształtowanych już w dzieciństwie.

Takiego zdania jest Bodo Schäfer – jeden z najbardziej znanych autorów zajmujących się edukacją finansową i rozwojem osobistym. Uważa on, że podstawowe przekonania dotyczące pieniędzy kształtują się w młodym wieku, a później wpływają na wybór zawodu, stosunek do pracy, gotowość do podejmowania ryzyka oraz poczucie wolności lub zależności od sytuacji finansowej.

Książki Bodo Schäfera o finansach są czytane na całym świecie. Wśród nich znajdują się także fascynujące historie o pieniądzach dla dzieci: „Pies o imieniu Mani, czyli alfabet pieniędzy” (Ein Hund namens Money) oraz „Kira i tajemnica obwarzanka” (Kira und das Geheimnis des Geldes).

Oto zasady edukacji finansowej według Bodo Schäfera.

Podstawowa kompetencja

Zdaniem Bodo Schäfera edukacja finansowa nie jest jedynie dodatkową umiejętnością, lecz jedną z najważniejszych kompetencji współczesnego człowieka.

Niestety, tradycyjna edukacja rzadko przygotowuje dzieci do realnego życia. Nie uczą się one, jak zarządzać pieniędzmi, oszczędzać, unikać długów, inwestować czy tworzyć własne źródła dochodu pasywnego.

W rezultacie wielu dorosłych, mimo dobrego wykształcenia, nie potrafi skutecznie zarządzać swoimi pieniędzmi. Dlatego kształtowanie podstaw kompetencji finansowych u dzieci powinno być jednym z priorytetów rodziców. W rodzinie najmłodsi uczą się dbać o zdrowie i zdobywają umiejętności samoobsługowe, ponieważ są one niezbędne w codziennym życiu. Tak samo warto troszczyć się o rozwój umiejętności zarządzania pieniędzmi.

Pieniądze jako narzędzie możliwości

Niektórzy z nas mają negatywne przekonania dotyczące pieniędzy. W takich rodzinach dzieci słyszą: „Pieniądze psują ludzi”, „Nie mamy pieniędzy”, „To jest za drogie”, „Pieniądze nie są najważniejsze”, „Uczciwie nie da się dużo zarobić”, „Pieniądze przychodzą i odchodzą”.

W efekcie u dziecka może pojawić się lęk przed pieniędzmi oraz przekonanie, że bogactwo ma negatywne znaczenie.

Warto zmienić podejście i spojrzeć na pieniądze jak na źródło możliwości i wolności. Na przykład niezależność finansowa pozwala pomagać innym, a bogactwo samo w sobie nie czyni człowieka ani dobrym, ani złym.

Zamiast mówić: „To jest za drogie”, lepiej zapytać: „Co możemy zrobić, aby było nas na to stać?”. Takie podejście rozwija u dziecka sposób myślenia skoncentrowany na możliwościach, a nie na brakach.

Kieszonkowe

Dziecko nie nauczy się zarządzać finansami, jeśli nie będzie miało własnych pieniędzy. Odpowiedzialność finansowa rozwija się przede wszystkim poprzez praktykę. Dobrym początkiem jest kieszonkowe.

Schäfer zaleca przekazywanie dziecku pieniędzy regularnie i we wcześniej ustalonej wysokości. Natomiast sposób ich wykorzystania powinien zależeć od dziecka. Dzięki temu uczy się ono ponosić konsekwencje własnych decyzji.

Pierwsze doświadczenia zarabiania

Ważne jest, aby dziecko nie tylko otrzymywało kieszonkowe, lecz także uczyło się samodzielnie zarabiać. Może to być wykonywanie drobnych usług, pomoc innym osobom, sprzedaż własnoręcznie wykonanych przedmiotów czy pierwsze próby przedsiębiorczości. Najważniejsze jest zrozumienie związku między tworzeniem wartości a uzyskiwaniem dochodu.

Jest jednak pewien ważny aspekt – nie warto płacić dziecku za wykonywanie domowych obowiązków. Przecież nie otrzymujemy pieniędzy za ścielenie własnego łóżka czy zmywanie naczyń. Tak samo dziecko nie powinno nabierać błędnego przekonania o zarabianiu. Otrzymujemy zapłatę wtedy, gdy tworzymy dodatkową wartość – rozwiązujemy problemy innych ludzi lub wykonujemy coś, czego inni nie potrafią albo nie chcą robić.

Takie doświadczenia rozwijają odpowiedzialność, pewność siebie, przedsiębiorcze myślenie oraz umiejętność dostrzegania możliwości wokół siebie.

Podsumowanie

Codzienne ślęczenie z dzieckiem nad lekcjami potrafi porządnie zmęczyć po długim dniu w pracy. Cierpliwie tłumaczymy trudne zadania i sprawdzamy zeszyty z ogromną nadzieją na kolejną piątkę w dzienniku. Prawdziwym kluczem do przetrwania szkoły bywa jednak zupełnie inna umiejętność, o której często zwyczajnie zapominamy.

Dlaczego dziecko ma same piątki w szkole, a niewiele pamięta

Wielu z nas przez kilkanaście lat życia siedzi w szkolnych ławkach i po prostu uczy się tego, czego akurat od nas wymagają na sprawdzianie. Dziecko bardzo szybko łapie zasady tej gry, ma ładnie prowadzone zeszyty, odrabia prace domowe i regularnie przynosi do domu piątki oraz szóstki. Niestety pod koniec edukacji często okazuje się, że ta wyuczona na blachę wiedza szybko ulatuje z głowy i zupełnie nie przydaje się maluchowi w jego późniejszym, dorosłym życiu.

Zgodnie z informacjami z czasopisma Harvard Gazette, o wiele ważniejsza od samych dobrych ocen jest autentyczna, wewnętrzna ciekawość świata. Uczeń, który naprawdę chce dogłębnie zrozumieć dany temat, traktuje błędy jako cenną lekcję, a nie jak powód do płaczu czy wstydu. Taka naturalna motywacja sprawia, że maluch nie poddaje się przy pierwszych schodach podczas odrabiania lekcji i odważnie szuka skutecznych rozwiązań.

Dlaczego dziecko wstydzi się prosić o pomoc na forum klasy

Brak chęci do zadawania pytań zaczyna się u dzieci bardzo wcześnie, bo pierwsze problemy pojawiają się już w okolicach siódmego roku życia. Uczeń często woli siedzieć cicho w ławce i udawać, że wszystko doskonale rozumie, ponieważ potwornie boi się oceny ze strony swoich rówieśników. Maluch po prostu myśli, że przyznanie się do niewiedzy sprawi, iż koledzy uznają go za kogoś słabszego lub po prostu głupiego.

Jak możemy przeczytać na łamach Scientific American, głośne poproszenie o pomoc bywa dla dziecka bardzo trudnym obnażeniem własnej bezradności przed całą grupą. Strach przed wyśmianiem jest w tym wieku tak silny, że skutecznie blokuje cały proces nauki i sprawia, że szkolne braki w wiedzy drastycznie rosną z każdym kolejnym tygodniem. Z tego powodu dzieci znacznie chętniej szukają wsparcia na osobności, na przykład pisząc wiadomość przez komputer, gdzie nikt z klasy nie może na nie patrzeć.

Jak nauczyć dziecko prosić o pomoc? Sprawdzone domowe sposoby

Warto zacząć od cierpliwego budowania odpowiedniego otoczenia we własnym domu, aby dziecko czuło się w nim w pełni bezpiecznie i chętnie dzieliło się swoimi codziennymi problemami:

– traktuj absolutnie każde pytanie dziecka poważnie i bardzo cierpliwie na nie odpowiadaj
– organizuj w wolnym czasie proste zgadywanki lub domowe gry polegające na zadawaniu pytań
– pokazuj maluchowi na własnym przykładzie, że ty też jako dorosły człowiek czegoś nie wiesz
– opowiadaj o zwykłych życiowych sytuacjach, w których inni ludzie bezinteresownie pomogli tobie

Kiedy każdego dnia pokazujesz swoje słabsze strony i nie zgrywasz kogoś nieomylnego, dajesz dziecku jasny sygnał, że proszenie o wsparcie to całkowicie normalna sprawa, której nikt nie powinien się wstydzić.

Co powiedzieć nauczycielowi, gdy uczeń nie rozumie materiału

Jeśli twoje dziecko w szkole paraliżuje ogromny strach przed podniesieniem ręki przy wszystkich znajomych, warto podpowiedzieć mu inne, o wiele bardziej dyskretne rozwiązania. Dobrym pomysłem może być spokojne podejście do nauczyciela tuż po dzwonku albo wysłanie do niego krótkiej wiadomości mailowej z jednym, konkretnym pytaniem. Warto też przećwiczyć wcześniej w domu gotowe i proste zdania, na przykład „nie rozumiem tego tematu, czy może mi pani to wytłumaczyć jeszcze raz w wolnej chwili”. Najważniejsze to reagować od razu na bieżąco, a nie ukrywać zaległości i szukać ratunku na zaledwie jeden dzień przed bardzo ważnym sprawdzianem. Warto również przypominać dziecku, że o drobną pomoc na lekcji zawsze można poprosić też życzliwego kolegę lub koleżankę z ławki.

Podsumowanie

W dzisiejszym świecie dzieci funkcjonują w bardzo szybkim tempie. Szkoła, zajęcia dodatkowe, odrabianie lekcji, treningi, a do tego telefony, media społecznościowe i nieustanny napływ bodźców sprawiają, że wielu młodych ludzi praktycznie nie ma czasu na prawdziwy odpoczynek. Często nawet wolne chwile spędzają przed ekranem, który zamiast wyciszać, jeszcze bardziej pobudza mózg.

Coraz częściej rodzice zauważają, że ich dziecko jest rozdrażnione, ma trudności z koncentracją, szybciej się złości lub wydaje się stale zmęczone. Nie zawsze wynika to z nadmiaru obowiązków. Niekiedy problemem jest po prostu brak umiejętności odpoczywania. Wbrew pozorom odpoczynek nie jest czymś, czego dziecko uczy się samo. Tak jak rozwija inne umiejętności, tak samo potrzebuje wsparcia w uczeniu się regeneracji.

Dlaczego odpoczynek jest tak ważny?

Odpoczynek pozwala organizmowi i mózgowi odzyskać równowagę. To właśnie wtedy układ nerwowy ma szansę się wyciszyć, uporządkować zdobyte informacje i przygotować do kolejnych wyzwań.

Dziecko, które regularnie odpoczywa:

• łatwiej się koncentruje,
• lepiej radzi sobie z emocjami,
• szybciej się uczy,
• ma więcej energii do działania,
• jest bardziej cierpliwe i spokojniejsze,
• rzadziej doświadcza przeciążenia i przewlekłego stresu.

Brak odpoczynku może natomiast prowadzić do przemęczenia, problemów ze snem, spadku motywacji, trudności w nauce, częstszych konfliktów z rówieśnikami oraz pogorszenia samopoczucia.

Dlaczego dzieci mają trudność z odpoczynkiem?

Wielu dorosłych uważa, że dzieci mają mnóstwo wolnego czasu. W rzeczywistości ich plan dnia bywa bardzo napięty.

Po kilku godzinach spędzonych w szkole często czekają je jeszcze:

• zajęcia sportowe,
• korepetycje,
• nauka języków,
• odrabianie lekcji,
• dodatkowe obowiązki.

Kiedy w końcu pojawia się wolna chwila, dziecko najczęściej sięga po telefon, tablet lub komputer. Problem polega na tym, że korzystanie z urządzeń elektronicznych nie zawsze oznacza odpoczynek.

Czy ekran naprawdę pozwala odpocząć?

Dla wielu dzieci oglądanie filmów lub granie w gry jest formą relaksu. Rzeczywiście może przynosić chwilową przyjemność, jednak nie zawsze prowadzi do regeneracji.

Media cyfrowe stale dostarczają nowych bodźców, pobudzają układ nerwowy i utrudniają wyciszenie. Po długim czasie spędzonym przed ekranem dziecko może mieć wrażenie, że odpoczęło, choć jego mózg nadal pracuje bardzo intensywnie.

Dlatego warto zadbać o to, aby w codziennym planie dnia znalazły się również aktywności, które naprawdę pomagają organizmowi odzyskać równowagę.

Każde dziecko odpoczywa inaczej

Nie istnieje jeden sposób na odpoczynek odpowiedni dla wszystkich.

Jedno dziecko najlepiej regeneruje się podczas aktywności fizycznej, inne potrzebuje ciszy, rysowania, czytania książek czy zabawy z klockami.

Najważniejsze jest obserwowanie własnego dziecka i wspólne odkrywanie, po jakich aktywnościach wraca ono spokojniejsze, bardziej pogodne i pełne energii.

Naucz dziecko rozpoznawać zmęczenie

Dzieci często nie potrafią rozpoznać pierwszych sygnałów przemęczenia. Zamiast powiedzieć, że potrzebują odpoczynku, mogą stać się rozdrażnione, nadmiernie pobudzone, płaczliwe lub mieć trudność ze skupieniem uwagi. Zdarza się również, że spadek energii objawia się większą impulsywnością, niechęcią do współpracy czy częstszymi konfliktami z rodzeństwem lub rówieśnikami.

Warto pomagać dziecku zauważać sygnały wysyłane przez jego organizm. Dobrym sposobem jest regularne zadawanie prostych pytań, takich jak: „Jak się teraz czujesz?”, „Czy masz jeszcze siłę na kolejne zadanie?”, „Co pomogłoby Ci teraz odpocząć?” albo „Czy Twoje ciało daje Ci znać, że potrzebuje przerwy?”. Takie rozmowy uczą dziecko uważności na własne potrzeby i pokazują, że odpoczynek jest naturalnym elementem dbania o siebie, a nie oznaką lenistwa.

Rodzic może również wspólnie z dzieckiem obserwować, po czym poznaje, że jest zmęczone. Dla jednych będzie to ziewanie i senność, dla innych trudności z koncentracją, większa drażliwość czy niechęć do wykonywania prostych czynności. Im wcześniej dziecko nauczy się rozpoznawać te sygnały, tym łatwiej będzie potrafiło zadbać o swoją regenerację i zapobiegać przeciążeniu. Z czasem zacznie lepiej rozumieć potrzeby własnego organizmu i świadomie wybierać takie formy odpoczynku, które rzeczywiście pomagają odzyskać siły.

Konflikty są nieodłącznym elementem życia każdego człowieka, również dzieci. Już od najwcześniejszych lat dzieci napotykają sytuacje wymagające współpracy, negocjacji oraz mierzenia się z odmiennymi oczekiwaniami i emocjami. Jako specjaliści z zakresu zdrowia, wiemy, że rozwijanie kompetencji społecznych i zdolności do konstruktywnego rozwiązywania sporów w dzieciństwie przekłada się na zdrowie psychiczne i relacje międzyludzkie przez całe życie. W tym kontekście nauka radzenia sobie z konfliktami bez użycia agresji staje się kluczową umiejętnością, chroniącą przed wykształceniem nieadaptacyjnych wzorców zachowań, takich jak przemoc fizyczna, werbalna czy wycofanie.

Brak umiejętności pokojowego rozwiązywania konfliktów może prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji, w tym chronicznego stresu, lęku, zaburzeń emocjonalnych oraz wykluczenia społecznego. Wspierając dzieci w nauce alternatywnych strategii działania, pozwalamy im wzrastać w poczuciu własnej wartości i sprawczości, co pozostaje jednym z fundamentów dobrostanu psychicznego. Warto podkreślić, że dzieci uczą się poprzez obserwację i naśladownictwo, dlatego odpowiedzialność dorosłych – rodziców, opiekunów czy nauczycieli – nie zamyka się wyłącznie w interwencji podczas sytuacji konfliktowych, ale obejmuje również budowanie środowiska promującego szacunek do siebie i innych. Niniejszy artykuł omawia kluczowe aspekty skutecznego nauczania dzieci radzenia sobie z konfliktami bez uciekania się do agresji, opierając się na aktualnej wiedzy z zakresu zdrowia psychicznego i wychowania.

Dlaczego dzieci reagują agresją w sytuacjach konfliktowych?

Zrozumienie przyczyn, dla których dzieci sięgają po agresję podczas konfliktów, jest podstawą efektywnej interwencji. Jednym z najistotniejszych mechanizmów jest niewykształcony jeszcze system samoregulacji emocjonalnej. Mózg dziecka, zwłaszcza w młodszych latach, dopiero dojrzewa, a zdolność do przetwarzania i kontrolowania emocji rozwija się stopniowo. Z tego powodu dziecko w obliczu frustracji, złości czy poczucia niesprawiedliwości może reagować impulsywnie, nie mając dostępu do bardziej złożonych strategii rozwiązywania problemów. To właśnie te impulsywne reakcje – wybuchy płaczu, krzyk, agresja słowna, a także agresja fizyczna – stanowią często pierwszą linię obrony w sytuacji napięcia.

Podłoże agresywnych zachowań może być również zakorzenione w doświadczeniach społecznych i rodzinnych. Dzieci, które stykają się z przemocą lub obserwują niekonstruktywne sposoby rozwiązywania sporów w środowisku domowym, są bardziej podatne na powielanie tych wzorców. Warto zaznaczyć, że dzieci uczą się nie tylko przez wyjaśnienia czy instrukcje, ale również, a może przede wszystkim, przez obserwację zachowań dorosłych oraz rówieśników. Jeżeli w otoczeniu dziecka przemoc jest nagradzana, tolerowana lub nie jest adekwatnie piętnowana, wówczas istnieje większe ryzyko utrwalenia agresywnych schematów.

Nie bez znaczenia są także czynniki indywidualne, związane z temperamentem, umiejętnościami komunikacyjnymi oraz wcześniejszymi doświadczeniami społecznymi. Dzieci o niższym poziomie empatii, trudnościach w rozpoznawaniu własnych emocji czy deficytach w zakresie rozumienia perspektywy innych osób, mogą częściej sięgać po agresję jako formę komunikowania swoich potrzeb czy obrony siebie. W środowisku rówieśniczym, gdzie presja grupy oraz rywalizacja o zasoby są szczególnie wyraźne, brak wsparcia ze strony dorosłych oraz niedobór pozytywnych wzorców może dodatkowo nasilić te tendencje. Poznanie tych mechanizmów pozwala z jednej strony zapobiegać powstawaniu agresywnych zachowań, a z drugiej – reagować adekwatnie na sytuacje trudne, wspierając dziecko w rozwijaniu bardziej konstruktywnych strategii radzenia sobie.

Jak rozmawiać z dzieckiem o emocjach i konfliktach?

Wysokiej jakości wsparcie emocjonalne i komunikacyjne jest kluczowe dla nauczania dzieci pokojowego rozwiązywania konfliktów. Fundamentalnym krokiem jest stworzenie atmosfery otwartości, akceptacji oraz przestrzeni do swobodnej ekspresji uczuć. Dzieci, które czują się bezpiecznie podczas rozmowy, łatwiej uczą się nazywać i rozumieć swoje emocje, co stanowi pierwszy etap w kierunku efektywnego zarządzania konfliktami. Rolą dorosłego jest nie tylko zachęcenie dziecka do mówienia o swoich przeżyciach, ale również uważne słuchanie, parafrazowanie oraz nazywanie dostrzeganych emocji. Tego typu interwencje wzmacniają samoświadomość dziecka i pozwalają na rozwijanie słownictwa emocjonalnego.

Drugi aspekt to modelowanie adekwatnych reakcji w sytuacjach trudnych. Dorosły może być przewodnikiem, który pozwala dziecku zrozumieć, że emocje – zwłaszcza te trudne, jak złość, smutek, frustracja – są naturalną częścią życia. Zamiast minimalizować uczucia lub je negować, warto je zaakceptować i przeformułować na konstruktywne strategie wyrazu. Przykładowo, podczas kłótni z rodzeństwem, rodzic może powiedzieć: „Widzę, że jesteś bardzo zły, bo twoja siostra zabrała ci zabawkę. To normalne się zdenerwować. Zastanówmy się razem, jak możesz jej powiedzieć, co czujesz, bez krzyku i bicia”. Rola dorosłego polega także na ułatwieniu refleksji nad emocjami innych uczestników konfliktu oraz zachęcaniu do empatycznego spojrzenia na całą sytuację.

Kolejnym ważnym elementem jest regularne ćwiczenie scenariuszy konfliktowych poprzez zabawę, odgrywanie ról czy analizę codziennych sytuacji. Dzięki temu dziecko uczy się, że konflikty są normalne i można z nich wyjść z korzyścią dla wszystkich stron. Praktykowanie wspólnego szukania rozwiązań i nazywanie kompromisów umacnia poczucie sprawczości oraz uczy negocjowania własnych potrzeb bez uciekania się do agresji. Wdrażając takie działania systematycznie, tworzymy fundamenty dla długofalowej stabilności emocjonalnej i społecznej dziecka.

Jak uczyć dziecko rozwiązywania konfliktów krok po kroku?

Nauka konstruktywnego rozwiązywania konfliktów wymaga wdrożenia jasno określonych etapów, które należy realizować konsekwentnie i dostosowywać do etapu rozwojowego dziecka. Kluczowym początkiem jest identyfikacja problemu i nazywanie go w sposób precyzyjny, bez oceniania czy obwiniania. Dziecko powinno nauczyć się, że każdy konflikt ma swoje przyczyny, a udział w nim nie oznacza bycia „złym”, lecz uczestniczenie w naturalnym procesie społecznym. Pomocne okazuje się tutaj zachęcanie dziecka do opisania własnej perspektywy oraz wysłuchania stanowiska drugiej strony. Proces ten rozwija zdolność do przyjmowania różnych punktów widzenia i wzmacnia empatię.

Kolejnym krokiem jest wspólne poszukiwanie możliwych rozwiązań. Warto zastosować tu tzw. burzę mózgów, gdzie zarówno dziecko, jak i dorosły generują propozycje rozwiązań, podkreślając, że każda z nich może być warta rozważenia. Dorosły powinien unikać narzucania gotowych odpowiedzi, a raczej stawiać pytania otwarte, które stymulują myślenie i kreatywność dziecka. Modelowanie myślenia przyczynowo-skutkowego – „Co się stanie, jeśli wybierzemy to rozwiązanie?” – pozwala dziecku przewidywać konsekwencje oraz uczy odpowiedzialności za podejmowane decyzje.

Ostatnim, nie mniej istotnym etapem, jest wspólna ewaluacja podjętych działań. Po wdrożeniu wybranego rozwiązania warto wrócić do rozmowy i omówić, czy konflikt został rzeczywiście rozwiązany, czy wszystkie strony czują się usatysfakcjonowane oraz czy coś można by zrobić inaczej w przyszłości. Taka analiza sprzyja utrwalaniu pozytywnych wzorców radzenia sobie z trudnościami i daje dziecku poczucie, że posiada kompetencje do rozwiązywania problemów. Regularność tych ćwiczeń, cierpliwość oraz wsparcie sprzyjają stopniowemu nabywaniu przez dziecko umiejętności, które będą służyły mu przez całe życie.

Jak wspierać rozwój empatii i komunikacji u dzieci?

Empatia oraz zdolności komunikacyjne to filary peacefulnego rozwiązywania konfliktów. Rozwijanie empatii, czyli rozumienia i uznawania uczuć innych osób, wymaga świadomego i wieloetapowego wsparcia ze strony dorosłego. Praktyka rozpoczyna się w codziennych sytuacjach – już od najmłodszych lat warto nazywać emocje pojawiające się w różnych kontekstach („Wydaje mi się, że koleżanka jest smutna, bo nie dostała zabawki. Jak myślisz, co możemy zrobić, aby jej pomóc?”). Tego typu pytania pomagają dziecku przyjąć perspektywę drugiej osoby i wykształcają postawę współczucia.

Kształtowanie skutecznej komunikacji polega zarówno na uczeniu wyrażania własnych potrzeb, jak i aktywnego słuchania innych. W praktyce można stosować proste modele komunikacji, takie jak komunikaty „ja” („Czuję się zawiedziony, kiedy przerywasz mi podczas zabawy”), unikanie sformułowań oceniających oraz ćwiczenie słuchania bez przerywania. Dorosły powinien reagować na każdą próbę dziecka wyrazu swoich emocji z uznaniem i zainteresowaniem, ponieważ daje to poczucie bezpieczeństwa oraz wzmacnia pozytywne nawyki komunikacyjne.

Ważnym aspektem jest także trening samokontroli i odraczania gratyfikacji. Ćwiczenia, takie jak oczekiwanie na swoją kolej, wspólne planowanie aktywności czy rozwiązywanie prostych sporów w gronie rodzinnym, pozwalają dziecku rozwijać cierpliwość, opanowanie oraz rozumienie, że potrzeby innych osób są równie istotne jak własne. Z czasem dziecko uczy się, że większość konfliktów można rozwiązać poprzez rozmowę, negocjację i chęć zrozumienia drugiego człowieka, co przekłada się na zdrowe, trwałe relacje społeczne.

Najczęstsze błędy dorosłych w nauczaniu rozwiązywania konfliktów i jak ich unikać

Brak konsekwencji w reagowaniu na agresję oraz nieadekwatne podejście dorosłych do konfliktów jest jednym z najczęstszych źródeł trudności w nauce pokojowego rozwiązywania sporów. Pierwszym błędem jest bagatelizowanie konfliktów dziecięcych – traktowanie ich jako „błahych”, niegodnych interwencji czy pozostawianie dzieci samym sobie. Takie podejście utrwala w dziecku przekonanie, że silniejszy wygrywa i nie opłaca się szukać kompromisów. Istotnym jest, aby każdy konflikt potraktować jako okazję do nauki i wzmocnienia umiejętności społecznych.

Drugi często spotykany błąd to nadmierna ingerencja dorosłego – rozstrzyganie sporów „za dzieci”, narzucanie rozwiązań lub stosowanie przemocy w odpowiedzi na przemoc. Tego typu działania prowadzą do zaburzenia poczucia sprawczości dziecka i nie pozwalają na rozwinięcie własnych strategii radzenia sobie z trudnościami. Dziecko uczy się, że rozwiązania przychodzą z zewnątrz, a nie z wewnętrznych zasobów ani poprzez dialog. Lepszym rozwiązaniem jest moderowanie procesu i stymulowanie dziecka do szukania kompromisów.

Trzecim błędem, na który warto zwrócić uwagę, jest brak jasnych, spójnych granic oraz konsekwencji. Niedostateczna reakcja na przejawy agresji lub niekonsekwencja w egzekwowaniu ustalonych zasad sprawia, że dziecko nie ma jasno określonych ram, w jakich powinno się poruszać podczas konfliktów. Niezbędne jest konsekwentne przypominanie zasad, wyjaśnianie przyczyn ich istnienia oraz wspólne wypracowywanie rozwiązań pozwalających zachować szacunek dla wszystkich uczestników konfliktu. Wdrażając stopniowo te strategie, dorosły buduje z dzieckiem relację opartą o zaufanie, transparentność oraz wzajemny szacunek, co stanowi najskuteczniejszą ochronę przed agresją w sytuacjach spornych.

Akceptacja siebie nie pojawia się nagle i nie jest cechą, z którą dziecko przychodzi na świat. To umiejętność, która rozwija się każdego dnia pod wpływem doświadczeń, relacji z bliskimi oraz sposobu, w jaki dziecko jest traktowane przez otoczenie. To właśnie rodzice mają ogromny wpływ na to, czy młody człowiek będzie patrzył na siebie z życzliwością, czy też będzie skupiał się głównie na swoich brakach i niedoskonałościach.

Dziecko, które czuje się akceptowane, łatwiej podejmuje wyzwania, nie boi się popełniać błędów i lepiej radzi sobie z krytyką. Wie, że jego wartość nie zależy wyłącznie od ocen, wyglądu czy sukcesów. Jak więc wspierać rozwój zdrowej samoakceptacji?

Dlaczego samoakceptacja jest tak ważna?

Samoakceptacja oznacza umiejętność dostrzegania swoich mocnych stron, ale również akceptowania własnych ograniczeń. Nie polega na przekonaniu, że jest się idealnym, lecz na świadomości, że każdy człowiek ma prawo do błędów, słabości i gorszych dni.

Dziecko, które akceptuje siebie:

• łatwiej buduje zdrowe relacje z innymi,
• lepiej radzi sobie z porażkami,
• rzadziej porównuje się z otoczeniem,
• ma większą odwagę do podejmowania nowych wyzwań,
• jest bardziej odporne na krytykę i presję rówieśników.

Dziecko uczy się przez obserwację

Najważniejszym nauczycielem samoakceptacji są rodzice. Dzieci każdego dnia obserwują sposób, w jaki dorośli mówią o sobie, reagują na własne błędy i odnoszą się do swojego wyglądu.

Jeżeli dziecko regularnie słyszy:

• „Jestem beznadziejny.”
• „Wyglądam okropnie.”
• „Nigdy nic mi nie wychodzi.”

może zacząć postrzegać podobny sposób myślenia jako coś naturalnego.

Z kolei rodzic, który potrafi powiedzieć:

„Popełniłem błąd, ale każdy czasem się myli.”

pokazuje dziecku, że pomyłki są częścią życia i nie odbierają człowiekowi jego wartości.

Akceptuj dziecko, nie tylko jego sukcesy

Wielu rodziców nieświadomie okazuje najwięcej uwagi wtedy, gdy dziecko osiąga dobre wyniki.

Pochwały za wysokie oceny, wygrane zawody czy sukcesy artystyczne są oczywiście ważne. Problem pojawia się wtedy, gdy dziecko zaczyna wierzyć, że zasługuje na miłość tylko wtedy, gdy odnosi sukces.

Dlatego warto pokazywać dziecku, że jest ważne również wtedy, gdy:

• coś mu się nie uda,
• popełni błąd,
• przeżywa trudne emocje,
• potrzebuje więcej czasu na naukę.

To właśnie w takich momentach najbardziej potrzebuje wsparcia.

Ucz dziecko szacunku do własnego ciała

Dzieci bardzo szybko zaczynają zwracać uwagę na wygląd. Wpływ mają na to media społecznościowe, reklamy oraz opinie otoczenia.

Dlatego warto:

• unikać krytykowania własnego wyglądu,
• nie komentować wyglądu innych ludzi,
• pokazywać, że ciało służy przede wszystkim do życia, ruchu i przeżywania różnych doświadczeń,
• zachęcać do aktywności fizycznej dla zdrowia i przyjemności, a nie tylko dla wyglądu.

Chwal konkretne cechy i zachowania

Zamiast skupiać się wyłącznie na wyglądzie czy osiągnięciach, warto zauważać cechy charakteru.

Przykładowo:

• życzliwość,
• odwagę,
• wytrwałość,
• odpowiedzialność,
• empatię,
• poczucie humoru.

Dzięki temu dziecko buduje poczucie własnej wartości na znacznie trwalszych fundamentach niż wygląd czy sukcesy.

Każde dziecko doświadcza trudnych emocji. Złość, smutek, lęk, rozczarowanie czy frustracja są naturalną częścią życia i rozwoju. Problem nie polega na tym, że dziecko przeżywa silne emocje, ale na tym, że często jeszcze nie wie, jak sobie z nimi poradzić. To właśnie dlatego może krzyczeć, płakać, obrażać się, wycofywać lub reagować impulsywnie. Rolą rodzica nie jest wyeliminowanie tych emocji, ale nauczenie dziecka, jak je rozpoznawać, rozumieć i wyrażać w bezpieczny sposób.

Czym jest regulacja emocji?

Regulacja emocji to umiejętność rozpoznawania własnych uczuć oraz radzenia sobie z nimi w taki sposób, aby nie szkodziły nam ani innym osobom. Nie oznacza tłumienia emocji czy udawania, że ich nie ma. Wręcz przeciwnie – polega na ich zauważeniu, zaakceptowaniu i znalezieniu odpowiedniego sposobu reagowania.

Ta umiejętność rozwija się stopniowo. Małe dzieci nie rodzą się z gotową zdolnością kontrolowania emocji. Potrzebują wsparcia dorosłych, którzy pomogą im zrozumieć to, co dzieje się w ich wnętrzu.

Dlaczego niektórym dzieciom jest trudniej?

Niektóre dzieci są bardziej wrażliwe emocjonalnie od innych. Silniej reagują na zmiany, krytykę, porażki czy konflikty. Znaczenie mają również temperament, etap rozwoju, poziom zmęczenia, stres oraz doświadczenia życiowe.

Trudności z regulacją emocji mogą nasilać się także wtedy, gdy dziecko doświadcza przewlekłego napięcia, problemów w szkole, konfliktów rodzinnych, hejtu, odrzucenia przez rówieśników lub nadmiernej presji. W takich sytuacjach emocje stają się bardziej intensywne, a dziecko może mieć większy problem z ich kontrolowaniem.

Jakie zachowania mogą świadczyć o trudnościach z regulacją emocji?

Każde dziecko od czasu do czasu reaguje impulsywnie. Niepokój powinny wzbudzić sytuacje, gdy takie zachowania pojawiają się bardzo często i utrudniają codzienne funkcjonowanie.

Do najczęstszych sygnałów należą:

• częste wybuchy złości,
• trudności z uspokojeniem się po silnych emocjach,
• agresja słowna lub fizyczna,
• impulsywne reakcje,
• płacz z pozornie błahego powodu,
• wycofywanie się z kontaktów z innymi,
• niszczenie przedmiotów,
• trudność z mówieniem o swoich uczuciach.

Najczęstsze błędy popełniane przez dorosłych

Rodzice zwykle chcą jak najszybciej uspokoić dziecko. Niestety niektóre reakcje mogą utrudniać naukę regulowania emocji.

Do najczęstszych należą:

• bagatelizowanie emocji („Nie przesadzaj”, „Nic się nie stało”),
• zawstydzanie („Duże dzieci nie płaczą”),
• karanie za przeżywanie emocji,
• krzyczenie na dziecko, które samo jest już silnie pobudzone,
• oczekiwanie natychmiastowego uspokojenia.

Dziecko w silnych emocjach nie potrzebuje przede wszystkim oceniania. Potrzebuje dorosłego, który pomoże mu odzyskać poczucie bezpieczeństwa.

Rodzice najczęściej deklarują, że chcieliby wychować dziecko, które potrafi odmawiać, bronić swojego zdania i być odporne na presję ze strony innych. Z drugiej jednak strony, kiedy dzieci już w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym trenują te umiejętności w relacjach z nimi, rodzice bywają z tego powodu niezadowoleni.

Czasem czują się w takich sytuacjach zawstydzeni, zestresowani czy nawet rozzłoszczeni. Być może przyczyną jest to, że kiedy myślą o odmawianiu, najczęściej do głowy przychodzą im sytuacje, w których dziecko odważnie sprzeciwia się rówieśnikom namawiającym je do czegoś złego. Mogą też pragnąć, aby w dorosłym życiu potrafiło ono iść własną drogą i być niezależne. Czy tak się stanie, zależy w znacznym stopniu od tego, jak traktują wyrażanie przez dziecko swojej woli. Uświadamiania sobie, czego chcę i czego nie chcę, dokonywania wyborów oraz odmawiania uczymy się już w okresie wczesnego dzieciństwa.

Dlaczego rodzice mogą czuć się źle, gdy ich dziecko odmawia?

Rodzicom zdarza się mieć problem z akceptowaniem odmowy dziecka w sytuacjach, gdy czegoś od niego wymagają, ponieważ uważają, że to, czego chcą, jest dla dziecka najlepsze. Odmowę dziecka traktują też jako przejaw buntu i wymykania się dziecka spod kontroli. Jego odmowa może napawać ich lękiem o utratę autorytetu oraz o to, że stracą rolę przywódczą. Aby temu zapobiec, mogą starać się na siłę forsować swoje zdanie i wolę. Nie pomagają też często pojawiające się w przestrzeni publicznej przekonania i porady w stylu: „Nie pozwól, aby dziecko weszło ci na głowę”. Niektórzy rodzice błędnie mogą uznać, że korzystanie przez dziecko z prawa do odmowy oznacza, że chce ono doprowadzić do sytuacji, w której będzie dowolnie kierowało rodzicami.

Niestety, czasem rodzicom może też wydawać się, że ich dziecko jest „niegrzeczne”, ponieważ odmawia lub sprzeciwia się czemuś. Mogą odczuwać lęk o to, że jest „źle wychowane”, nieposłuszne, egoistyczne, aroganckie czy też przekorne. Mowa tu o następujących sytuacjach:

Hania (7 lat) ma długie włosy, umówiła się z mamą, że pójdzie do fryzjerki, aby podciąć tylko końcówki. Kiedy już siedzi na fotelu, fryzjerka pokazuje mamie Hani zdjęcia dziewczynek z włosami do ramion. Obie kobiety zachwycają się krótkimi fryzurami i starają się przekonać Hanię, aby zdecydowała się na tak mocne cięcie. Dziewczynka nie chce o tym słyszeć. Ma włosy do pasa i jest z nich bardzo dumna. Kiedy namowy kobiet stają się coraz intensywniejsze, Hania wybucha płaczem i krzyczy: „Nie chcę tej fryzury!!!”.

Marcin (9 lat) otrzymał swój pierwszy, własny telefon, z którego może dzwonić do rodziców i kolegów. Umówił się z rodzicami, że za swoje kieszonkowe kupi etui do telefonu. Od dawna planował zakup obudowy z grafiką z jego ulubionej gry. Marcin jest bardzo niezadowolony, gdy pewnego popołudnia tata wręcza mu etui z piłkarskim wzorem. Mężczyzna tłumaczy: „Ta obudowa była na promocji. Dzięki temu możesz zaoszczędzić kieszonkowe”. Marcin początkowo spokojnie wyjaśnia, że nie lubi już grać w piłkę i bardzo chce kupić wybraną przez siebie obudowę. Kiedy tata nadal nie przyjmuje odmowy syna, Marcin wychodzi do swojego pokoju i mówi, że nie chce już żadnego etui.

Hania została poddana silnej presji dwóch osób: fryzjerki i mamy, co stanowi duży błąd ze strony dorosłych. Zostało naruszone prawo dziecka do decydowania o swoim wyglądzie, co wywołało w nim silne napięcie emocjonalne. Było ono naturalną reakcją na brak uszanowania granic dziecka. Prawidłową reakcją mamy byłoby trzymanie się dokonanych z córką ustaleń. Oczywiście, nie ma nic złego w pokazaniu dziecku innych propozycji fryzury, jednak to ono powinno mieć w tej kwestii decydujący głos. Mama nie tylko nie powinna wywierać na córce presji, ale i wyrazić sprzeciw, gdy taką presję wywiera na nim inna dorosła osoba.

W przypadku Marcina również nie zostały dotrzymane dokonane z dzieckiem ustalenia. Chłopiec chciał samodzielnie oszczędzić pieniądze na etui i wybrać jego wzór. Należało te ustalenia uszanować. Prawidłową reakcją taty, który prawdopodobnie kierowany dobrymi chęciami chciał sprawić synowi przyjemność, byłoby zapytanie syna, czy to na pewno dobry pomysł. Tata popełnił błąd i właściwym zachowaniem byłoby przyznanie się do niego, i zwrócenie obudowy do sklepu. Umiejętność przyznania się do błędu przez rodzica pozytywnie wpływa na jego relację z dzieckiem. Dodatkowo uczy je, że każdy z nas może popełnić błąd oraz że prawie zawsze istnieje możliwość naprawienia go.

Niezgoda Hani i Marcina jest przejawem ich umiejętności podejmowania samodzielnych decyzji oraz ich indywidualnego gustu i upodobań. Dzieci mają prawo podejmować decyzje dotyczące swoich fryzur czy gadżetów, które kupują za własne pieniądze – oczywiście jeśli nie zawierają one elementów niedostosowanych do ich wieku.

Sytuacji, w których dziecko ma prawo do odmowy, jest wiele. Ma ono prawo decydować m.in. o tym, jak wygląda, w jaki sposób wita się z innymi, czy ma chęć przytulać się, dawać buziaki itd., w co chce się bawić, z kim chce się przyjaźnić, jakie zainteresowania rozwijać, czy ma ochotę występować publicznie, co chce zjeść itd. Oczywiście, zadaniem rodziców jest rozważne pełnienie roli przywódczej. Oznacza to, że produkty spożywcze, spośród których dziecko będzie mogło dokonać wyboru, będą zapewniały mu odpowiednie wartości odżywcze, a jeśli wybrana przez dziecko zabawa będzie dla niego niebezpieczna, rodzice odpowiednio zareagują.

Dzieci mają prawo do odmowy również w sprawach związanych z urządzeniami ekranowymi. Oznacza to, że tak jak w przypadku Marcina mogą współdecydować o kupowanych dla siebie gadżetach oraz wybierać samodzielnie spośród gier, bajek i innych aktywności przeznaczonych dla dzieci w ich wieku. Rolą rodziców jest zaś ingerowanie w te decyzje wtedy, gdy zagrażają one rozwojowi, zdrowiu i bezpieczeństwu dziecka, a nie wtedy, gdy jego decyzje są sprzeczne z ich gustem czy zainteresowaniami.

Dlaczego umiejętność odmawiania jest ważna?

Aby móc rozróżnić między szanowaniem prawa dziecka do odmowy i wyrażania odmiennego zdania a niezdrową sytuacją, w której rodzic traci rolę przywódczą w rodzinie, warto przyjrzeć się temu, jaką funkcję w życiu człowieka pełni umiejętność odmawiania, jak się kształtuje oraz dlaczego jest ważna.

Rozwój umiejętności odmawiania jest ściśle związany z ogólnym rozwojem dziecka. Sposób, w jaki dziecko wyraża odmienne zdanie, zależy m.in. od jego wieku. Przykładowo, w trzecim roku życia odkrywa ono swoją niezależność i odrębność, odczuwa potrzebę sprawdzania granic oraz może interesować się tym, co zabronione i niedostępne. Specyfika tego okresu może sprawić, że dziecko częściej będzie przejawiało upór, sprzeciw i niechęć do współpracy. W toku rozwoju dziecko doświadcza też spokojniejszych okresów, kiedy ważniejsza niż odrębność staje się dla niego współpraca i potrzeba przynależności do grupy, w tym do rodziny.

Rozwój dziecka to pewnego rodzaju przeplatanka łatwiejszych okresów równowagi z trudniejszymi okresami jej zachwiania. Wszystkie te etapy są jednak potrzebne dla pełnego rozwoju osobowości dziecka. Wyzwania każdego z nich mają oczywisty wpływ na to, jak w danym momencie życia wygląda sfera odmawiania i potrzeba decydowania o sobie.

Wsparcie dziecka w rozwijaniu umiejętności odmawiania jest bardzo ważne, ponieważ osoba, która potrafi odmawiać:

– ma większe możliwości samodzielnego dbania o swoje dobro. A jeśli potrafi robić to z poszanowaniem granic i emocji innych osób, jest duża szansa, że odmowa nie popsuje jej relacji,
– może budować z ludźmi głębokie, oparte na szczerości i autentyczności relacje. Inni ludzie mogą poznać ją taką, jaka jest naprawdę, z mocnymi i słabszymi stronami, przekonaniami, ograniczeniami itd. Dzięki temu taka osoba czuje się w grupie bliskich osób swobodnie i komfortowo, a jednocześnie nie rozwija tych relacji, które jej nie służą,
– dbając o własne granice pokazuje innym, że nie zgodzi się na to, by inni je przekraczali,
– budzi szacunek i zaufanie,
– ma możliwość rozwijania poczucia własnej wartości, sprawczości i szacunku do samej siebie,
– zachowuje lepsze samopoczucie. Brak umiejętności dbania o swoje granice prowadzi do frustracji, napięcia, obniżenia nastroju i zmniejszenia poczucia bezpieczeństwa.

Prawie nie widujesz swojego syna, bo większość czasu spędza on na graniu online lub z nosem w smartfonie? Czujesz, że tracisz kontakt z nastoletnią córką, która nawet na chwilę nie może oderwać się od przeglądania Instagrama? Obecna sytuacja związana z pandemią i ograniczeniem możliwości wychodzenia z domu sprzyja nadużywaniu internetu. A im dziecko starsze, tym trudniej będzie Ci wpłynąć na nie, aby zastanowiło się nad ograniczeniem czasu spędzanego online. Dowiedz się, jak rozmawiać z młodzieżą i jak pomóc nastolatkowi uzależnionemu od komputera czy smartfona.

Jako rodzic musisz wiedzieć, że w przypadku uzależnienia nastolatka od komputera sytuacja wygląda nieco inaczej niż u dziecka. Jeśli widzisz problem i chcesz pomóc, musisz przede wszystkim umieć w odpowiedni sposób rozmawiać z dorastającym synem czy córką. Dobre porozumienie to pierwszy krok do sukcesu w wielu sprawach. Co ważne, o ryzyku uzależnienia warto debatować profilaktycznie – nie dopiero, gdy zauważysz jego objawy. 

Uzależnienie nastolatków od internetu – objawy 

Ryzyko uzależnienia od komputera zwiększa się, gdy nastolatki nie mogą wychodzić z domu i spotykać się ze znajomymi. Dlatego podczas pandemii koronawirusa sytuacja nie jest łatwa. Nauka zdalna i codzienna izolacja nie pomagają w szukaniu zajęć innych niż surfowanie po internecie i granie w gry komputerowe. Trudno się dziwić – w końcu nikt tak jak dzieci i młodzież nie potrzebuje ruchu i kontaktu z rówieśnikami. Gdy tego brakuje, spada też motywacja do działania, a komputer i smartfon z internetem są zawsze pod ręką.

Nie zabraniaj dziecku korzystania z komputera – w końcu internet to obecnie jego jedyna możliwość kontaktowania się z kolegami. Postaraj się jednak kontrolować ilość czasu, jaką nastolatek spędza online. Jeśli zauważysz któryś z poniższych objawów – to znak, że być może masz do czynienia z uzależnieniem od komputera dzieci i młodzieży. 

Brak kontroli czasu – w trakcie przeglądania portali społecznościowych czy grania w w sieci łatwo stracić rachubę czasu. Nastolatek może nawet nie mieć świadomości, jak wiele godzin dziennie spędza na tych aktywnościach.
Zaniedbywanie wielu aspektów życia – na przykład zainteresowań, znajomości czy form spędzania wolnego czasu, które dany nastolatek lubił od dzieciństwa.
Podejmowanie w internecie działań mało konstruktywnych – godziny spędzone na nauce zdalnej są w pełni uzasadnione. Możesz zrozumieć częste używanie komunikatorów, które pomagają nastolatkowi utrzymać relacje z rówieśnikami, gdy spotkania są niemożliwe. Ale jeśli Twoje dziecko bierze do ręki komórkę bez specjalnego celu i wielokrotnie przegląda np. swój feed na Facebooku, może to świadczyć, że trudno mu się przed tym powstrzymać.
Utrzymywanie relacji głównie albo wyłącznie przez internet – to kwestia trudna do zauważenia w dobie pandemii, kiedy internet jest dla wielu nastolatków jedynym oknem na świat. Obserwuj dziecko pod tym kątem, kiedy życie wróci do normy i spotkania towarzyskie znów będą możliwe.
Wywoływanie kłótni z rodzicami czy rodzeństwem – szczególnie jeśli chodzi o ograniczenie dostępu do komputera czy telefonu. Jeśli próbujesz zmniejszyć liczbę godzin, które Twoje dziecko spędza online, a ono reaguje na to agresją słowną lub fizyczną – być może jest już uzależnione.
Niepokojące stany emocjonalne – jeśli masz w domu nastolatka, który bywa nadmiernie rozdrażniony, znudzony, apatyczny czy zły – powodem również może być uzależnienie od internetu. Świat online dostarcza młodym osobom wiele bodźców, które u osób nadużywających go mogą mieć ujście właśnie w nadmiernych emocjach.
Kłamstwa, korzystanie z internetu po kryjomu – nakryłeś swojego syna lub córkę na tym, że korzysta z komputera czy telefonu mimo Twojego zakazu? To może oznaczać, że dziecko nie umiało się powstrzymać i jest na prostej drodze do uzależnienia.
Wagarowanie/brak zaangażowania w naukę online – uzależniony nastolatek potrzebuje coraz więcej czasu, który przeznacza na surfowanie do internecie. A w tym przeszkadza mu najczęściej szkoła. Dlatego jeśli dowiesz się, że Twoje dziecko ma nieusprawiedliwione nieobecności, koniecznie z nim porozmawiaj. Dowiesz się, czy nastolatek nie przeznaczył czasu nauki na gry czy portale społecznościowe. Podobnie działaj w przypadku nagłego pogorszenia ocen.
Kradzieże – te, które są objawem uzależnienia, najczęściej spowodowane są potrzebą posiadania pieniędzy na nowy sprzęt czy bonusy w grach. 

Jak przygotować się do rozmowy z nastolatkiem uzależnionym od internetu? 

Każda osoba i sytuacja jest inna, ale te uniwersalne reguły warto stosować zawsze, niezależnie od tematu rozmowy. Pamiętaj, że masz w domu już nie dziecko, ale młodego dorosłego, który tak właśnie chciałby być traktowany – nawet jeśli czasami nie umie jeszcze podjąć samodzielnych decyzji i w pełni zatroszczyć się o siebie.

Słuchanie – wielu dorosłych jest przyzwyczajonych do moralizowania, oceniania, komentowania i doradzania. Ale dziecko najczęściej nie tego potrzebuje. Jeśli nastolatek reaguje nerwowo, gdy zaczynasz rozmowę – to znak, że być może za bardzo skupiasz się na swoich racjach, a za mało na wysłuchaniu jego punktu widzenia.
Otwartość – spróbuj poznać zainteresowania dziecka, zanim je ocenisz. Może okaże się, że komputer jest narzędziem do ich rozwijania, a Ty niepotrzebnie się martwisz?
Poważne traktowanie – jeśli dasz swojemu dziecku możliwość dyskusji i wyrażania myśli przy każdej rozmowie, będzie ono dorastało w poczuciu wysokiej własnej wartości. Postaraj się traktować syna lub córkę jako godnego partnera do debaty. Zadawaj pytania, proś o porady i sam ich udzielaj.
Zadawanie pytań, ale nie przesłuchiwanie – odkrycie cienkiej granicy pomiędzy rodzinną rozmową a niewygodnym dla dziecka przesłuchaniem to ważne zadanie każdego rodzica. Na początek spróbuj zapytać na przykład „jak Ci minął dzień?” zamiast „co dostałeś/aś ze sprawdzianu?”.
Ograniczenie krytykowania i oceniania – pamiętaj, aby podczas rozmowy tłumaczyć i wysłuchiwać, zamiast od razu stawiać tezy typu „musisz przestać korzystać z komputera po lekcjach, bo jesteś uzależniony”. Zasygnalizuj dziecku, że się o nie martwisz i wysłuchaj jego racji.
Docenianie – jeśli zauważysz, że dziecko podczas rozmowy stara się wytłumaczyć Ci swój punkt widzenia, doceń to – nawet jeśli nie do końca się z nim zgadzasz. To początek konstruktywnej rozmowy, która z pewnością zaprowadzi Was do porozumienia.
Okazanie zrozumienia – postaraj się zrozumieć, co czuje dziecko i czego w danej chwili potrzebuje. Jeśli popełni błąd i wyjawi Ci to podczas rozmowy, nie wymierzaj od razu kary. Postarajcie się wspólnie znaleźć wyjście z kłopotliwej sytuacji.
Szacunek i zaufanie – nigdy nie bagatelizuj problemów, o których opowiada Ci nastolatek. Szanuj jego zdanie, a intuicyjnie odpłaci Ci tym samym.
Zwięzłe wypowiedzi – postaraj się udzielać krótkich i konkretnych rad. Zbyt długie tłumaczenie może spowodować spadek koncentracji i uznanie.
Niewywieranie nacisku – nie zmuszaj dziecka do trudnej rozmowy. Proponuj mu ją i podkreślaj, że zawsze może na Ciebie liczyć. Upewnij się, że nastolatek wie, że zawsze może zwrócić się do Ciebie z problemem.
Argumentowanie zakazów – stwierdzenie „bo tak” nie ma sensu. Jeśli zakazujesz czegoś nastolatkowi, koniecznie uzasadnij swoją decyzję. Nawet jeśli wywoła to u niego złość, istnieje większa szansa, że po przemyśleniu sytuacji zrozumie Twój punkt widzenia. 

Nastolatki a internet – jak powinna przebiegać rozmowa na temat uzależnienia?

Wiesz już, jakich zasad trzymać się podczas rozmowy z nastolatkiem. Ale jak konkretnie powinna ona przebiegać, jeśli dotyczy zbyt wielu godzin, które Twoje dziecko spędza w sieci?

Podczas rozmowy postaraj się zwięźle i konkretnie przedstawić nastolatkowi, dlaczego się o niego martwisz. Pamiętaj, aby nie oczekiwać od dziecka, że całkowicie zrezygnuje z używania internetu (np. pod pretekstem tego, że i tak już spędza przed komputerem wiele godzin podczas lekcji online).

Zachęć nastolatka, abyście wspólnie ustalili, jak wprowadzić zmiany nawyków związanych z korzystaniem z internetu. Zapytaj, jak możesz mu pomóc w realizacji założeń, i zaproponuj własne pomysły na rozwiązanie problemu. Może stworzycie wspólnie plan działania dotyczący nowych form spędzania czasu podczas pandemii? W obecnym czasie nuda z pewnością ma duży wpływa na uzależnienie nastolatka od internetu. Regularnie sprawdzajcie realizację planu, aby na bieżąco reagować na wszelkie małe sukcesy i porażki. 

Nastolatki i internet – jak pomóc dziecku uzależnionemu od komputera, jeśli rozmowy to za mało?

Regularne rozmowy z nastolatkiem to pierwszy krok zarówno do zapobiegania uzależnieniu nastolatka od internetu, jak i do rozwiązania tego problemu w obrębie rodziny. Jeśli jednak sprawa zaszła bardzo daleko i wielokrotne dyskusje nie przynoszą rezultatu, warto zwrócić się o pomoc do specjalisty.

Ekspert w poradni leczenia uzależnień spotka się z Wami i jeśli uzna, że jest taka potrzeba – skieruje dziecko na leczenie. Jego pierwszym etapem będzie zdiagnozowanie problemów związanych z negatywnym wpływem internetu na rozwój dziecka (depresja, lęki, osamotnienie, niskie poczucie własnej wartości). Regularne spotkania pomogą się z nimi uporać.

Co ważne, psychoterapia w tym przypadku będzie koncentrowała się nie tylko na zachowaniu dziecka, ale także na poprawie codziennego komfortu życia całej rodziny. Jej efektem będzie ograniczenie czasu spędzanego w sieci i poprawa jego jakości, a także zmiana sposobów radzenia sobie z trudnościami na bardziej konstruktywne. Z kolei Ty, poprzez aktywny udział w leczeniu, nauczysz się rozpoznawać trudności dziecka i pomagać mu na co dzień.

Uzależnienie od komputera dzieci i młodzieży to poważny problem – ale zauważony w porę jest jak najbardziej możliwy do opanowania. Uważnie obserwuj nastolatka w swoim domu i traktuj go jako godnego partnera do rozmowy. Wspierając się nawzajem, łatwiej przejdziecie przez trudny czas pandemii i odizolowania.

Mały człowiek potrzebuje autorytetów, to pewne. Uczy się przez naśladowanie zachowań innych ludzi, poprzez przyswajanie opinii i przekonań, które słyszy od starszych. Każdemu rodzicowi zależy na tym żeby to właśnie on stał się idolem dla swojego malucha, chociaż trudno zawsze jednoznacznie stwierdzić, że on dobrze na tym wyjdzie. Co w takim razie zrobić, żeby autorytet u dziecka zdobyć i utrzymać na długo?

Co to właściwie znaczy „być autorytetem”?  Będąc autorytetem dla innej osoby mamy możliwość wpływania na jej decyzje, na poglądy, zachowania i sposób postrzegania rzeczywistości. Jesteśmy w posiadaniu pewnej „siły”, której ulega druga osoba. Szukając odpowiedzi na nurtujące ją pytania zwraca się właśnie do nas. Naśladując nasz sposób działania przyjmuje go jako swój własny.

Dla dziecka, które od początku szuka odpowiedzi na wiele pytań, w pierwszej kolejności autorytetem staje się właśnie rodzic. Wymaga od rodzica przekazania wzorów postępowania, które staną się dla niego podstawą fukcjonowania. Od rodziców zależy co ich dziecko będzie czuło, myślało, jak będzie interpretować świat, jakich wyborów dokona. Wiedząc jak ważny dla dziecka jest autorytet rodzica, warto zastanowić się, czy zawsze ma pozytywny wpływ.

Psychologowie wyróżniają cztery podstawowe rodzaje autorytetów

– wyzwalający: mający wyzwalać umiejętności twórcze drugiego człowieka

– ujarzmiający: wyrażający się w postawie „tak ma być, bo ja tak mówię”

– wewnętrzny: oparty na dobrowolnym wyborze, że właśnie tę, a nie inną osobę chcemy naśladować i nie znikający wraz z nieobecnością autorytetu

– zewnętrzny: oparty na podporządkowaniu uzasadnionym władzą, stanowiskiem czy funkcją autorytetu oraz znikający wraz brakiem kontaktu z autorytetem

Jak widać nie każdy autorytet jest z założenia pozytywny. Ujarzmiający czy zewnętrzny, oparte na chęci władzy, co prawda mogą wywierać skutek w danej chwili, ale kiedy rodzic znika, dziecko czuje się zagubione. Dzieje się tak dlatego, że nie przyswaja na stałe wartości, które rodzic stara się mu wpoić, więc w momencie kiedy zostaje samo, nie ma się do czego odnieść. Te rodzaje autorytetów zabijają kreatywność, samodzielność i nie kształcą zaufania dzieci do samych siebie. W momencie, kiedy rodzica nie ma w pobliżu, dziecko po prostu nie wie co ma robić. Co więcej ono samo unika kontaktu z takim rodzicem, który narzucając swoją wizję świata, w oczach dziecka staje się tyranem.

W takim razie, jakie postawy przyjmować, żeby realizować autorytet wyzwalający i wewnętrzny? Trzeba tu zadbać o kilka istotnych aspektów.

O spójność psychologiczną-tożsamość słów i czynów

Jeżeli mówisz, że rodzina jest najważniejsza, a nie masz nigdy czasu na rozmowę z dziećmi, jeżeli twierdzisz, że sprzątanie po sobie zabawek jest konieczne, a w całym domu panuje bałagan czy jeżeli namawiasz dziecko do nauki, a od dawna nie przeczytałeś żadnej książki, to twoje czyny i słowe są sprzeczne. Dziecko szybko taki rozdźwięk wyczuje i nie będzie traktować Cię poważnie.

O posiadanie zasad

Jeżeli posiadasz trwały system wartości i trzymasz się go w każdych okolicznościach biorąc odpowiedzialność za swoje zachowanie dziecko czuje w tobie oparcie. Jeżeli zmieniasz zdanie pod wpływem sytuacji, impulsów, czy innych ludzi tracisz w oczach dziecka, a ono traci poczucie bezpieczeństwa.

O szczerość

Kłamstwo prędzej czy później wychodzi na jaw, a na twój autorytet na pewno nie wpłynie pozytywnie sytuacja, w której powiedziałeś coś, co po jakimś czasie okazało się nie być prawdą. Szczególnie jeżeli chodzi o tematy ważne, czy trudne. Jeżeli nie znasz odpowiedzi na pytanie dziecka możesz się do tego przyznać: nawet rodzic może czasem czegoś nie wiedzieć. Natomiast jeśli wprowadziłeś dziecko w błąd, naucz się przyznawać do pomyłek. Pamiętaj też żeby nie ucinać rozmowy stwierdzeniem „dowiesz się jak dorośniesz”. Wbrew powszechnym opiniom dzieci wcale nie są zbyt małe żeby zrozumieć prawdę. Powiedzenie jej zawsze jest lepszym rozwiązaniem niż kłamstwo, nawet jeśli wydaje Ci się, że kogoś chronisz.

O wybranie dziedziny, w której będziesz autorytetem

Nie wmawiaj dziecku, że znasz się na wszystkim najlepiej ze wszystkich. Pozwól mu szukać autorytetów, także w innych osobach. Zapisując dziecko na zajęcia karate czy tańca znajdujesz dla niego nie tylko nowy sposób na spędzenie wolnego czasu, ale także autorytet w postaci instruktora. Oni dużo lepiej znają się na tych dziedzinach niż ty, więc pozwól dzieciom słuchać ich, zamiast chociażby włączać się w prowadzenie zajęć.

Radość z kontaktów z dzieckiem

Pamiętaj, że autorytetu nie buduje się tylko na posiadanej wiedzy. Ważne są jeszcze emocje! Staraj się być obecnym podczas ważnych dla dziecka wydarzeń i cieszyć się ze wspólnie spędzanego czasu. Podtrzymywanie kontaktu z dzieckiem i zaangażowanie z twojej strony spowodują, że będziesz dla dziecka ważny.

Odbierając dziecko ze szkoły, rodzice są ciekawi, jak spędziło kilka ostatnich godzin. Chcemy wiedzieć, czy nie wydarzyło się nic przykrego, czy materiał, z którego uczeń się przygotowywał pojawił się na sprawdzianie, czy dziecko zjadło obiad i czy ma dużo zadane na następny dzień. To problemy najczęściej zaprzątające głowę zabieganych opiekunów.

Tymczasem na pytania „Jak było w szkole?”, „Dostałeś jakąś ocenę?”, „Był dziś jakiś sprawdzian?” dziecko wzrusza ramionami albo kwituje krótkim potwierdzeniem, nie wyrażając ochoty na rozszerzanie tematu. To dla rodziców trudna sytuacja, bo ciekawość nie została zaspokojona, a kolejne tego rodzaju pytania spotykają się z coraz większym oporem dziecka. Szczególnie, gdy pojawiają się codziennie. 

Czy to oznacza, że mamy nie pytać, nie podejmować prób rozmowy o szkole?

Oczywiście, że nie! Nasze życzliwe zainteresowanie to dla dziecka znak, że jest dla nas ważne. Buduje wzajemne zaufanie i poczucie bezpieczeństwa. Daje również nam – rodzicom ważne informacje na temat problemów takich jak zastraszanie, wyzwania dziecięcej przyjaźni, ważne wydarzenia itp.

Czy jest więc jakiś sposób na rozmowę o szkole bez natrętnego wypytywania, po którym dziecko raczej zamyka się w sobie, niż chętnie opowiada o swoim dniu? Ważne, by nad taką rozmową nie ciążyło napięcie i nerwowość. Pytania powinny być konkretne, proste i lekkie, zadawane z uśmiechem. Celem takiej rozmowy ma być przyjemność, a nie stres.

Jak zatem rozmawiać z dzieckiem o szkole w sposób inspirujący je do rozwijania tematu? 

Życzliwe zainteresowanie zamiast kontroli

Rozpoczynając rozmowę z roli kontrolera, nie osiągniemy zbyt wiele. Jeśli dziecko nie ma ochoty mówić o tym, co dzieje się w szkole, może trzeba poczekać na odpowiednią okazję. Niektóre dzieci lubią opowiadać „na świeżo” (np. w samochodzie podczas powrotu do domu), ale już w domu nie czują potrzeby rozmowy o szkole. Inne może skłonić do takiej rozmowy jakiś film nawiązujący do szkolnych przeżyć. Jeszcze inne będą gotowe opowiedzieć co nieco podczas wspólnego posiłku albo gry planszowej. Nie każdego dnia musimy więc nachalnie wypytywać o wszystkie szczegóły. My także nie zawsze mamy ochotę mówić o tym, co dzieje się w naszej pracy…

Szansa na wyszukanie pozytywów

Formułowanie pytań w sposób, który pozwoli dziecku wskazać pozytywne aspekty szkoły sprawi, że i ono samo uświadomi sobie, że szkoła wcale nie jest taka zła, jak czasem mogłoby się wydawać. Warto uczyć dzieci wyszukiwania dobrych stron różnych życiowych sytuacji, ponieważ to pomoże im w dorosłym życiu lepiej radzić sobie psychicznie z wyzwaniami i problemami.

Skupienie na emocjach a nie osiągnięciach

Rozmawiając z dzieckiem o jego szkolnej przygodzie, należy sobie uświadomić, czy rzeczywiście oceny są dla nas tak istotne, że musimy za każdym razem się o nie dopytywać (szczególnie w czasach, gdy możemy to sprawdzić w dzienniku elektronicznym) i czy sprawdziany to najistotniejsza część życia naszych dzieci w szkole. Dopytując o oceny dajemy dzieciom do zrozumienia, że to właśnie najważniejsza część ich szkolnego życia. Mniej istotna niż ich emocje, obawy, przeżycia oraz to, czego się faktycznie nauczyli. Dawanie dzieciom do zrozumienia, że chodzą do szkoły dla ocen, to działania demotywujące i odbierające całą radość edukacji. W warsztatach dla rodziców Jak zachęcić dzieci do nauki pokazujemy jak pomóc dziecku zrozumieć, że nauka jest zdobywaniem nowych umiejętności, a nie realizowaniem oczekiwań rodziców i nauczycieli lub dążeniem do perfekcjonizmu. Taka świadomość sprawi, że dziecko będzie z większym zaangażowaniem i ciekawością poznawać otaczający świat, a więc i chętniej chodzić do szkoły. Poza tym im więcej emocji i uczuć dzieci potrafią wyrazić słowami, tym będą bardziej świadome swoich zachowań i wyborów.

Rozmowa o szkole to nie egzamin

Nikt nie lubi być „odpytywany”! Ważna jest atmosfera takiej rozmowy, przeplatanie jej swoimi szkolnymi doświadczeniami (ale nie tylko pozytywnymi, pokażmy dziecku, że i my popełnialiśmy błędy i ponosiliśmy porażki), uszanowanie tego, że dziecko nie chce/nie jest gotowe o czymś nam opowiadać. Bo jeśli dla nas najważniejsze jest czy dziecko zjadło obiad, a dla niego to kompletnie nieistotna informacja, nie będzie widziało sensu rozmowy o tym. Codzienne naciskanie tylko je zniechęci.

Współczesny świat nie sprzyja koncentracji. Ze wszystkich stron jesteśmy bombardowani ruchomymi obrazami, gdziekolwiek się udamy, otacza nas hałas i muzyka. Pośpiech, niecierpliwość, oczekiwanie natychmiastowych efektów i wszechobecne technologie to wrogowie uważności. Przebodźcowane dzieci mają niewiele okazji, aby wewnętrznie się wyciszyć i skupić na jednej czynności – aby się naprawdę skoncentrować. Rodzice zaczynają dostrzegać problem z koncentracją zazwyczaj gdy dziecko zaczyna edukację szkolną.

To najczęściej ten moment, w którym okazuje się, że dziecko nie może „wysiedzieć” kilku minut nad książką, nie potrafi zrobić zadania domowego bez wstawania od biurka, a przecież potrafi być długo skupione na oglądaniu ulubionego programu czy graniu w grę komputerową. Tymczasem gdy przychodzi czas na szkolne obowiązki, jego uwaga szybko zaczyna błądzić.

Kiedy możemy mówić o zaburzeniach koncentracji u dziecka?

Nie każde ruchliwe i pełne energii dziecko ma problemy z koncentracją! Może po prostu jest ciekawe świata i czekających go przygód, więc nie ma czasu zatrzymać się nad jedną czynnością dłużej. Istnieje możliwość, że to, na czym dziecko powinno się skupić, jest dla niego nudą albo męczącym obowiązkiem, co już na starcie przekreśla możliwość efektywnej pracy.

Nie wymagajmy też cudów. Co rok dziecku przybywa zaledwie od 3 do 5 minut umiejętności skupienia uwagi na jednej czynności. Nie oczekujmy więc od 7-latka godziny pracy z podręcznikiem, bo on po prostu nie jest w stanie sprostać takiemu zadaniu. Dopiero 10-latek może (ale nie musi) umieć skupić uwagę na 60 minut. Natomiast silne i nieustanne skupienie możliwe jest zaledwie przez kwadrans. Sprawdzając czy dziecko faktycznie ma problem z koncentracją, nie można oceniać czy porównywać go do innych. Każdy człowiek rozwija się w swoim tempie i wymaga indywidualnego podejścia. Zanim więc wywnioskujemy, że problem rzeczywiście istnieje, warto sprawdzić tę umiejętność skupienia w różnych sytuacjach i zorientować się, na jakim etapie rozwoju jest dziecko. Typowy czterolatek, nad którym się nie da zapanować? Sześciolatek, który nie potrafi usiedzieć w miejscu? Tak – to normalne fazy rozwoju!

Objawy zaburzeń koncentracji

Są oczywiście pewne sygnały, które mogą niepokoić i które mogą skłonić rodziców do badania psychologicznego dziecka ponieważ ostateczną diagnozę powinien wystawić specjalista. Warto baczniej przyjrzeć się tematowi jeśli dziecko nie potrafi się bawić (także na powietrzu), jeśli dorośli nie zorganizują mu tej zabawy, sprawia wrażenie jakby nie słuchało (jest nieobecne), nie kończy rozpoczętych zadań, zapomina o codziennych rutynowych obowiązkach, ma kłopoty z organizacją pracy.

Zanim dojdzie do aktu autoagresji, zazwyczaj jest osiągnięty stan wzbudzenia emocjonalnego, który poprzedzony jest jakimś wydarzeniem. Napięcie staje się nie do zniesienia, a zadawany sobie ból przynosi uczucie ulgi, wytchnienie.

Czym są samookaleczenia? Kiedy należy uznać, że stanowią zagrożenie?

Samouszkodzenia rozumiane są jako celowe uszkodzenia ciała, pozbawione zamiaru odebrania sobie życia. Służą one zmniejszeniu dyskomfortu emocjonalnego i zastąpienie bólu psychicznego, łatwiejszym do zniesienia, bólem fizycznym. Mogą też stanowić sposób zakomunikowania czegoś otoczeniu.

I oczywiście, stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia. Właściwie od razu. Należy podkreślić, że każde intencjonalne uszkodzenie ciała u dziecka powinno zaniepokoić dorosłych. Samookaleczenia zawsze stanowią zagrożenie i trzeba je traktować jako sygnał alarmujący, który mówi, że coś złego się dzieje.

W jakim wieku mogą wystąpić samookaleczenia?

Typowym wiekiem, w którym pojawiają się samookaleczenia, to wiek dojrzewania. Objawy zaczynają występować pomiędzy 12. a 14. rokiem życie. Jest to okres, który śmiało można nazwać czasem kryzysu. Młody człowiek stoi przed ważnym, ale jakże niełatwym zadaniem osiągnięcia pełnej autonomii. Proces ten służy zbudowaniu własnego systemu wartości, tożsamości i umiejętności tworzenia więzi oraz osiągnięciu niezależności uczuciowej. Czyli w skrócie, młodzież szuka wtedy odpowiedzi  na pytanie „kim jestem?”. By ją poznać, konieczne jest odsunięcie się od najbliższych, którzy do tej pory stanowili autorytet i byli wyrocznią praktycznie w każdym obszarze życia. To właśnie dlatego tak potrzebny jest nastoletni bunt. Jednocześnie rosną wymagania otoczenia, które nie zawsze jest gotowe na przyjęcie dziecka w nowej odsłonie. Do tego dochodzą trudności w relacjach rówieśniczych, silna potrzeba akceptacji przez grupę, rozczarowania, czy pierwsza miłość. Oczywiście mamy też szkołę, oceny, presję na bycie najlepszym, na osiąganie coraz lepszych wyników.

I teraz, jeśli dziecko ma obniżoną samoocenę, czuje się niezrozumiane, czy też uwikłane jest w jakiś sposób w relacje z rodzicami tak, że nie może podjąć naturalnej „walki” z nimi, tworzą się silne napięcia, które bywają rozładowywane właśnie w sposób autodestrukcyjny.

Niestety zdarzają się też przypadki autoagresji u młodszych dzieci, nawet w wieku przedszkolnym. Dzieje się to głównie wtedy, kiedy dziecko w obliczu niepowodzeń, czy odrzucenia, nie umiejąc poradzić sobie z targającymi nim silnymi emocjami, kieruje złość ku sobie, często zamiast ku dorosłemu. Są to w głównej mierze gwałtowne uderzenia głową w ścianę, uderzanie się po twarzy, szczypanie, czy drapanie się. Do repertuaru tych zachowań zalicza się też agresję słowną. Kiedy dziecko mówi do siebie: „jestem głupi, beznadziejny”, opiekunowie powinni zwiększyć swoją czujność. Akty samouszkodzenia u małych dzieci zdarzają się jednak znacznie rzadziej. Ale na pewno wskazują na trudniejszą sytuację w domu, doświadczaną przemoc, zaniedbanie, ale także na większą reaktywność emocjonalną dziecka, zaburzenia integracji sensorycznej czy inne zaburzenia rozwoju.

Czy uczycie swoje dzieci wdzięczności? Nie takiego zwykłego, uprzejmego „dziękuję”, ale prawdziwej wdzięczności, której odczuwanie ma zbawienny wpływ na nasze życie. To nie są czcze słowa! Wdzięczność to umiejętność dostrzegania oraz radości z małych, z pozoru zwykłych spraw, co pozwala nam utrzymać umysł w lepszej kondycji. Badania psychologów społecznych (m.in. z Uniwersytetu Kalifornijskiego) wykazują, że ludzie, którzy potrafią być wdzięczni, czerpią większą satysfakcję z życia, są pewniejsi siebie, potrafią szybciej uporać się z przeciwnościami losu, a także lepiej funkcjonują w społeczeństwie – są optymistami i łatwiej nawiązują relacje.

Jednym słowem – nauczenie dzieci, jak powiedzieć szczere i pełne wdzięczności „dziękuję” może pomóc im stać się szczęśliwszymi ludźmi!
No dobrze, ale jak to zrobić? Jak sprawić, żeby dziecko zaczęło doceniać to, co ma i wyrosło na żyjącego w harmonii z sobą samym  dorosłego?

Zacznij od siebie

Przygotowując ten artykuł zapytałam troje swoich znajomych, czy potrafią powiedzieć, za co odczuwają wdzięczność dla życzliwego losu, Boga czy innych ludzi. Nie potrafili. Mimo, że mają zdrowe dzieci, pełne lodówki, domy z ogrodem i znaleźli pod choinką piękne prezenty. Nie doceniając tego, co mamy i nie umiejąc cieszyć się z małych rzeczy, nie przekażemy tej umiejętności swoim dzieciom. Jeśli będą one słuchały, jak rodzice nieustannie na wszystko narzekają, zachowują się niegrzecznie i nigdy nie są z niczego zadowoleni, będzie im bardzo trudno zrozumieć, co to znaczy być wdzięcznym. Ucząc dzieci wdzięczności, uczmy jej i siebie. Starajmy się jak najczęściej głośno i szczerze dziękować  – także naszym dzieciom. Okazujmy im wdzięczność podobną do tej, jakiej my oczekujemy od nich. W ten sposób dzieci zaczną zauważać, że są ważne i że istnieją proste rzeczy, które podobają się innym i ich cieszą. Jednocześnie będą chciały odkryć więcej zachowań, które mogą sprawić przyjemność otoczeniu.

Porozmawiaj z dziećmi o korzyściach z odczuwania wdzięczności

Wspólnie zastanówcie się, czym jest autentyczna wdzięczność i jaki ma wpływ na nasze zdrowie oraz samopoczucie. Wdzięczność jest sposobem na to, by docenić to, co się ma, zamiast zawsze sięgać po kolejną rzecz w nadziei, że uczyni nas szczęśliwszymi. Dzięki odczuwaniu wdzięczności skupiamy się więc na „tu i teraz” zamiast na tym, czego nam brakuje. To oczywiste, że taka postawa poprawia nam nastrój i zmniejsza poziom kortyzolu – hormonu stresu. Jeśli dziecko będzie świadome pozytywnego wpływu wdzięczności na jego życie, chętniej będzie tę umiejętność w sobie rozwijać. Porozmawiajcie o potrzebach takich, jak: pożywienie, woda, ubranie, zdrowie, schronienie czy bezpieczeństwo, aby pomóc dzieciom dostrzec zwykłe powody do wdzięczności, które mogłoby przeoczyć. Jeśli nie zawsze macie ochotę w szerszym gronie opowiadać o swojej wdzięczności, ustalcie z dzieckiem gest wdzięczności, którego będziecie używać zamiast słów.

Zamykanie się w sobie u dziecka lub nastolatka może być naturalnym elementem dorastania, ale bywa też pierwszym sygnałem poważniejszych trudności emocjonalnych, takich jak depresja czy zaburzenia lękowe. Kluczowe jest odróżnienie normy rozwojowej od zmian, które zaczynają wpływać na codzienne funkcjonowanie młodej osoby. W tym artykule przeczytacie, jakie zachowania powinny zaniepokoić rodziców, jak rozpoznać objawy depresji u dzieci i nastolatków oraz kiedy konieczna jest konsultacja ze specjalistą.

Dziecko zamyka się w sobie – kiedy to naturalny etap rozwoju?

Kiedy pojawia się moment, w którym dziecko lub nastolatek sygnalizują potrzebę samotnego spędzania czasu czy odsunięcia się od dorosłych, nie zawsze oznacza to problem. W tym szczególnym okresie, okresie dojrzewania – młody człowiek zaczyna budować swoją niezależność, stara się bardziej chronić prywatność i czasem może nie mieć już potrzeby opowiadania rodzicom o wszystkich elementach swojego życia – tak jak miało to miejsce w młodszym wieku.
Chęć spędzania czasu samemu, zamykanie się w pokoju czy mniejsza potrzeba rozmowy mogą być naturalnym etapem rozwoju.

Dziecko się izoluje – kiedy to sygnał alarmowy?

Niepokój może pojawić się wtedy, gdy wycofanie staje się wyraźną zmianą w funkcjonowaniu dziecka. Rodzice często intuicyjnie czują, że „coś się zmieniło”. Dziecko przestaje interesować się tym, co wcześniej sprawiało mu radość, traci energię, unika kontaktów, staje się drażliwe albo obojętne.

Pogarsza się koncentracja, pojawiają się problemy ze snem, jedzeniem, nauką czy codziennym funkcjonowaniem. Znacznie, bez większej przyczyny, pogarszają się relacje.

Objawy depresji u dzieci i nastolatków – najważniejsze sygnały

Taka nagła zmiana może być sygnałem, że dziecko przechodzi przez trudniejszy okres w życiu, a może i nawet ma depresję.

Warto pamiętać, że depresja u dzieci i nastolatków często nie wygląda tak jak u osób dorosłych. Zamiast smutku może pojawić się rozdrażnienie, wybuchowość, izolacja albo skargi somatyczne, takie jak bóle brzucha czy bóle głowy.

Najważniejsza jest obserwacja czy doświadczane trudności są chwilowe czy utrzymują się przez dłuższy czas oraz to, czy i w jaki sposób wpływają na codzienne życie dziecka.

Każdy z nas doświadczył tego w dzieciństwie. Ktoś uznał, że Zosia ładniej od nas maluje, Darek szybciej biega, a Basia jest odważniejsza. Porównania, czyli głos, który mówił nam, że jesteśmy niewystarczający. W dorosłym życiu zapominamy często, z jakimi emocjami wiązało się to przykre doświadczenie i kontynuujemy praktykę naszych rodziców, dziadków lub nauczycieli, próbując nakłonić dziecko do określonego zachowania. Psycholog stanowczo nas przed tym przestrzega, wymieniając opłakane konsekwencje.

Skąd w nas chęć porównywania?

Zaangażowana, empatyczna rozmowa z dzieckiem wymaga odrobiny czasu i odpowiedniej ilości energii. Gdy zaczyna nam brakować jednego i drugiego, chwytamy się czasem prostszych, niekoniecznie dobrych metod, chcąc wpłynąć na zachowanie dziecka. Porównywanie to jedno z takich kuszących, szybkich – wydawałoby się – sposobów, który ma skusić do wzięcia przykładu z kogoś innego (w końcu jesteśmy gatunkiem stadnym!).

„Zwracamy uwagę, że rodzeństwo już zjadło obiad, gdy maluch tylko bawi się jedzeniem albo próbujemy przezwyciężyć nieśmiałość dziecka, mówiąc, że wszystkie dzieci bawią się razem, tylko nie ono. „

Brzmi niewinnie – przecież sami słyszeliśmy to setki razy! Psycholog Marlena Bornhard-Puchała opisała temat porównywania dzieci w jednym z artykułów na blogu psychologove.pl. Zwraca w nim uwagę także na kwestię powielania negatywnego wzorca przez rodziców.

„Myślę, że nikogo już nie dziwi, że tak wiele aspektów naszego dzieciństwa przenosimy w dorosłe życie. Nie inaczej jest z porównaniami – wiele dorosłych dziś osób doskonale wie, czym jest porównywanie, bo doświadczyło go na własnej skórze. Dlaczego zatem sami popełniają ten błąd? Często dlatego, że ich negatywne doświadczenia i krzywdy trochę odeszły w niepamięć, nie są już tak wyraźne, a oni po prostu nie znają innego wzorca’’ – pisze Marlena Bornhard-Puchała.

Jak działają porównania?

Porównując dziecko do rodzeństwa, koleżanki/kolegi ze szkoły czy malucha z piaskownicy, mamy oczywiście najlepsze intencje. Niestety, nie jest to dobry sposób na wzmocnienie wewnętrznej motywacji. Porównywanie otwiera drzwi do rywalizacji, która wpływa destrukcyjnie na relacje i sprawia, że dziecko zaczyna myśleć o tym, by zrobić wrażenie na innych, udowodnić swoją wartość, co nie wzmacnia jego pewności siebie. Marlena Bornhard-Puchała zdradza w swoim artykule, jakie nastawienie pojawia się u dziecka w stosunku do osoby dawanej za przykład.

„Osoba, do której dziecko zostało przyrównane, przestaje być przez nie lubiana. Gdyby rzeczywiście zawsze kończyło się to „tylko” ochłodzeniem stosunków między dziećmi, to byłaby to łagodniejsza (co wcale nie znaczy, że dobra!) wersja wydarzeń. Te wszystkie negatywne emocje, których doświadcza osoba porównywana, mogą odbić się na osobie, z którą jest porównywane w znacznie gorszy sposób — w postaci agresji (werbalnej lub niewerbalnej, a może nawet ich obu jednocześnie)” — przestrzega ekspertka.
Zwraca także uwagę na osłabianie w ten sposób relacji pomiędzy rodzicami a dzieckiem.
„Tak, porównywanie nie tylko niszczy relacje między dziećmi, ale także te rodzic-dziecko. Dlaczego? Otóż dlatego, że dziecko porównywane czuje się gorsze i nieakceptowane przez rodziców. Wydaje mu się, że w ich oczach jest gorsze od innych, niewystarczająco dobre, a tym samym czuje się niekochane” — czytamy w artykule.

Konsekwencje porównywania dzieci

Lista możliwych konsekwencji dawania innych za przykład, którą psycholog Marlena Bornhard-Puchała przedstawiła w swoim artykule, obrazuje najpełniej, jak złożone i wielowymiarowe są skutki takiego działania. Specjalistka wymienia stres oraz niepokój, niskie poczucie własnej wartości, brak motywacji i poczucie rezygnacji, a także możliwość przegapienia talentu dziecka. Podkreśla także negatywny wpływ na relacje społeczne, pisząc o towarzyszącej porównaniom zazdrości, niezdrowej rywalizacji, unikaniu sytuacji społecznych i niechęci do przebywania w grupie. Warto wziąć sobie do serca tych siedem ważnych powodów, dla których zdecydowanie warto szukać innych sposobów na porozumienie z dzieckiem.

Hejt to zjawisko, które coraz częściej staje się częścią życia młodych ludzi. Według badań fundacji „Dbam o mój Z@sięg”, aż 62% młodych osób doświadczyło hejtu w drugiej połowie 2022 roku. To nie tylko naruszenie prawa, ale także dewastacja psychiki. Czym jednak jest hejt, jakie są jego formy i jak wpływa na zdrowie psychiczne młodych ludzi? Jak rodzice powinni rozpoznawać sygnały i jak reagować w sytuacji, gdy ich dziecko doświadcza hejtu?

Czym jest hejt?

Hejt zwykle przejawia się poprzez agresywne, złośliwe komentarze, obraźliwe memy, grafiki, czy filmy, a także opinie wyrażane w sposób wulgarny. To zjawisko, które ma znaczący wpływ na nasze życie, a szczególnie na młodych ludzi. To nie tylko jednorazowe obrażanie czy stosowanie wyzwisk, ale także coś, co może pozostawić trwałe piętno na psychice i zdrowiu psychicznym. Hejt prowadzi do urazów emocjonalnych, zaburzeń snu, depresji, a nawet myśli samobójczych. Jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci i młodzieży, ale dotyka także osoby dorosłe. Niezależnie od tego, w jakiej przestrzeni spotykamy się z hejtem, jego wpływ na zdrowie psychiczne może być naprawdę olbrzymi. Dlatego warto podjąć kroki, które pomogą radzić sobie z hejtem i jego skutkami.

Warto mieć też świadomość, że hejt może prowadzić do urazów emocjonalnych, ale także przyczyniać się do zaburzeń snu, a nawet myśli samobójczych.

Czerwone flagi, czyli co nas powinno zaniepokoić

Wszelkie zmiany w zachowaniu dziecka, które są dosyć nagłe, niespodziewane, jak chociażby wycofanie, większe zdenerwowanie, czy unikanie pewnych sytuacji, smutek – powinny być sygnałem alarmowym dla rodziców, że z ich dzieckiem dzieje się coś niedobrego. Ponadto, sygnałem świadczącym o tym, że nastolatek mierzy się z hejtem może być także nagłe zaprzestanie aktywności na portalach społecznościowych, np. usunięcie profilu lub wręcz przeciwnie – obsesyjne sprawdzanie profilu czy komunikatorów, i podenerwowanie, jeśli zbyt długo pozostaje bez dostępu do telefonu czy komputera.

Kluczowa relacja rodzic – dziecko

W sytuacji, gdy relacje nastolatka z rodzicami są bardzo bliskie, pełne wzajemnego zaufania i codziennych rozmów, wtedy można liczyć na to, że w sytuacji zagrożenia, w sytuacji niebezpieczeństwa, ten młody człowiek powie rodzicom co się dzieje, a tym samym pozwoli sobie szybko pomóc.

Natomiast najczęściej wiek nastoletni wiąże się z pewnym rozluźnieniem relacji nastolatka z rodzicami. Przede wszystkim dlatego, że nastolatki zazwyczaj są nieufne, tym bardziej, jeśli w relacji z rodzicem są jakiekolwiek trudności lub jeśli były w przyszłości sytuacje, z których dziecko nauczyło się, że nie warto się zwracać z problemami do rodzica.

Dlatego tak kluczowa jest tutaj postawa rodziców i obserwacja swojego dziecka. Jeśli rodzic zauważy zmiany w zachowaniu dziecka, to warto delikatnie zapytać o to co się dzieje, spróbować porozmawiać o tym, co dziecko niepokoi. Można też wprost powiedzieć o naszych obserwacjach i obawach, że widzimy, że się czymś denerwuje, że jest rozkojarzone i podenerwowane i czy jest tego jakiś powód, czy chce o tym porozmawiać. 

Rodzice, czy opiekunowie muszą się też nastawić na reakcję odmowną ze strony dziecka, na niechęć do rozmawiania o tym co je trapi. W takiej sytuacji nie należy naciskach, czy wywierać presji, bo może to przynieść odwrotny skutek i spowodować jeszcze większe wycofanie dziecka.

Jeśli nie chce rozmawiać, to znaczy, że nie jest jeszcze do tego gotowy. Warto natomiast powiedzieć coś wspierającego, np. zapewnić, o tym, że jeśli by chciało porozmawiać, to rodzic będzie dla niego zawsze dostępny, że zawsze zrozumie i nie będzie oceniać, czy krytykować.

Jakie kroki podjąć, gdy dziecko jest ofiarą hejtu?

To, co istotne, to warto mieć wiedzę, że niektóre zachowania hejtujące, kwalifikują się jako naruszenie prawa, a wtedy należy to zgłosić na policję, jako popełnienie przestępstwa. Kiedy mamy do czynienia z takimi zachowaniami? Jeśli, np. mamy do czynienia z rozpowszechnianiem wizerunku naszego dziecka, gdy jest długotrwale nękane, lub gdy pojawiają się groźby. 

A co powinien zrobić sam rodzic? Przede wszystkim powinien powstrzymać się od oceniania, atakowania dziecka, że nie powiedziało. Warto wyrazić swój niepokój, opowiedzieć o tym, jak się w tej sytuacji czujemy. Być może warto połączyć to z odniesieniem się do obserwacji na temat wspomnianych zmian w zachowaniu dziecka. I w sposób zdecydowany rodzic powinien zaproponować pomoc. Warto także podkreślić, że nikt nie ma prawa krzywdzić drugiej osoby. Dobrze jest, aby zaznaczyć, że hejt, którego nastolatek doświadcza nie jest jego winą, że niestety w obecnych czasach to mogło spotkać każdego. Bardzo ważne jest, aby być przy tym wspierającym. Można dopytać o szczegóły wiadomości czy innych dowodów hejtu.

Co więcej, jeśli hejt ma miejsce w szkole, należy także skontaktować się z dyrektorem lub nauczycielem, zgłosić daną sytuację i zapytać o konkretne środki, jakie zostaną podjęte w celu rozwiązania problemu. Bo może się okazać, że jest więcej dzieci, który padły ofiarą hejtu lub jest kilkoro dzieci, które zastraszają inne.

Czy można zapobiec hejtowi?

Oczywiście wspieranie dziecka na każdym etapie jego rozwoju i budowanie poczucia wartości dziecka jest niezwykle istotne. Natomiast nie gwarantuje to, że uchronimy dziecko przed zjawiskiem hejtu. W pewnym momencie dla nastolatków rodzice przestają być najważniejsi, a liczy się ocena rówieśników oraz to jak nastolatek jest widziany i postrzegany w swojej grupie rówieśniczej. To oni stają się autorytetem. Dlatego nawet jeśli nastolatek ma stosunkowo stabilną samoocenę, a wydarzy się coś takiego, że w oczach rówieśników zostaje ośmieszony, czy zdyskredytowany w jakiś sposób, to siłą rzeczy może to być dla niego bardzo trudne. 

Hejt a wsparcie psychologiczne

Każdorazowo warto podkreślać, że hejt może prowadzić do bardzo poważnych i niebezpiecznych w skutkach urazów emocjonalnych, zaburzeń snu, depresji, a nawet myśli samobójczych. Dlatego, jeśli hejt, z którym mierzy się nastolatek wpływa negatywnie na jego zdrowie psychiczne, jeśli czuje, że nie może sobie z tym poradzić, nie należy się wahać i skorzystać z pomocy specjalisty, np. psychologa dzieci i młodzieży. Specjalista zdrowia psychicznego, bazując na swoim doświadczeniu będzie w stanie dopasować odpowiednie narzędzia i strategie, które pomogą nastolatkowi radzić sobie w tej sytuacji. Warto pamiętać, że uzyskanie wsparcia i narzędzi do radzenia sobie jest kluczowe dla długofalowego dobrostanu psychicznego. A jednocześnie może ustrzec młodego człowieka przed podjęciem innych działań zagrażających jego życiu lub zdrowiu.

Każde dziecko jest inne i inne metody będą najlepiej się sprawdzać przy wspieraniu jego motywacji do nauki, ale jest kilka uniwersalnych sposobów:

Dobra organizacja

To, co pomaga dziecku zmobilizować się do pracy, to dobra organizacja czasu nauki. Bardzo ważny jest stabilny harmonogram. Najlepiej, aby odrabiało je o stałej porze, w miejscu, gdzie jest cicho i spokojnie, gdzie dziecko może się skoncentrować i nic go nie rozprasza, gdzie w tle nie jest włączony telewizor. Przed przystąpieniem do nauki dobrze jest przygotować sobie wszystkie książki i pomoce, tak aby później nie przerywać pracy. Wskazane jest również rozdzielanie materiału na krótsze partie, włączanie przerw. Zwłaszcza w przypadku małych dzieci, jest to bardzo ważne. Przeciętne dziecko w klasie I potrafi skupić się na 15 minut, w klasie III na pół godziny. Przerwę trzeba zrobić gdy dziecko zaczyna mieć problemy z koncentracją uwagi, jest zmęczone.

Ważna jest systematyczność

Czasem dziecko po prostu nie wie, w jaki sposób zabrać się do pracy. Kiedy trzeba napisać wypracowanie, rozwiązać kilka zadań z matematyki, przeczytać lekturę wówczas naprawdę można się pogubić i zniechęcić. Podpowiedzmy dziecku, co może zrobić, aby wykorzystać czas przeznaczany na naukę w sposób jak najbardziej efektywny. Trudno jest w jeden dzień zrobić zadania z całego tygodnia ale  kiedy naukę rozłoży się w czasie, wówczas okazuje się, że wystarczy czasu, aby skutecznie opanować cały materiał. Uczeń zachęcony do systematyczności sam szybko zauważy, że przyswajanie wiedzy stopniowo i małymi partiami zajmuje stosunkowo niewiele czasu i nie wymaga zbyt dużego wysiłku. W systematycznej nauce znaczącą rolę odgrywają również rodzice. Są dla dziecka przykładem i wsparciem, ale powinni je też kontrolować.

Pozytywna ocena rezultatów własnej pracy

Duży wpływ na motywację ma także pozytywna ocena rezultatów własnej pracy. Każdy lubi, gdy jego starania są doceniane. Pamiętajmy więc, aby zauważać nawet niewielkie osiągnięcia dziecka i aby chwalić je nawet za drobne postępy. Nie stawiajmy dziecku zbyt wygórowanych wymagań, swoje oczekiwania dostosujmy do jego możliwości. Dzieci różnią się między sobą pod względem zdolności do nauki, więc nie każdy uczeń może mieć same piątki. Warto doceniać nie tylko końcowy efekt pracy, ale również sam fakt przystąpienia do niej, wysiłek wkładany w proces uczenia się. Jest to szczególnie ważne w przypadku słabszych uczniów, którzy często pomimo dużego nakładu pracy i czasu osiągają nie zawsze zadowalające efekty. Jeśli rodzice będą skupiać uwagę jedynie na niepowodzeniach dziecka, wówczas szybko straci ono chęć do nauki. Najlepszy efekt da pochwała konkretna, wskazująca na pozytywne działanie, a nie pochwała dziecka jako takiego np. „Świetnie obliczyłaś to zadanie z matematyki”, „Znalazłaś bardzo dobrą drogę do rozwiązania tego zadania”, „Fantastycznie narysowałaś to drzewo”, zamiast zdań typu: „Jak zawsze jesteś dobra z matematyki”, czy też „Masz niezłe zdolności plastyczne”. Poza tym od czasu do czasu potrzebna jest też tzw. marchewka, nagroda – najlepiej nie materialna. Nie powinno się natomiast płacić pieniędzmi, dawać jakiegokolwiek upominku za każde dobre oceny, gdyż nie są to skuteczne metody na dłuższą metę.

Techniki ułatwiające zapamiętywanie

W nauce warto stosować różnego rodzaju techniki ułatwiające zapamiętywanie. Notatki z wykorzystaniem różnych kolorów, podkreśleń i zabawnych rysunków, bazowanie na skojarzeniach, robienie wykresów, map myśli. Wszelkiego rodzaju fiszki, czyli słowa klucze i hasła w książkach, na tablicy, ścianie, biurku. To wszystko może pomóc dziecku lepiej i bardziej trwale opanować materiał. (można pokazać przykład mapy myśli na projektorze).

,,Po co właściwie tego wszystkiego się uczę?”

Każdy uczeń w jakimś momencie swojej kariery szkolnej zadaje sobie pytanie: ,,Po co właściwie tego wszystkiego się uczę?”. Pomóżmy więc dziecku dostrzec korzyści, jakie może odnieść z posiadanej wiedzy, pokażmy mu, w jaki sposób powiązać ją z codzienną rzeczywistością i jak wykorzystać ją w praktyce np. dziecko w szkole uczyło obliczać się pole prostokąta, więc zapytajmy je czy mogłoby Wam pomóc policzyć ile metrów wykładziny, parkietu muszą Państwo kupić do danego pokoju, gdyż w niedługim czasie mają Państwo zamiar położyć nową wykładzinę. Dzieci stawiające sobie za cel zdobycie wiedzy lepiej się uczą, czerpią większą przyjemność z nauki. Tutaj wsparcie rodziców i dawanie przykładu własnym postępowaniem jest niezastąpione. Już samo okazanie zainteresowania może zdziałać bardzo wiele. Zachęcajmy dziecko do rozmów, do myślenia, do wyrażania własnych opinii. Rozbudzajmy w nim zainteresowanie otaczającym światem. Pokażmy mu, że nauka naprawdę może być interesująca i przyjemna.

Nie wyręczajmy dziecka w odrabianiu lekcji. 

To bardzo ważne. Kiedy prosi o pomoc, nie podawajmy mu gotowych rozwiązań, ale jedynie na nie naprowadźmy, udzielmy wskazówek, wyjaśnijmy wątpliwości. Zachęćmy ucznia do samodzielności. Samodzielnie rozwiązane zadanie może dostarczyć dziecku dużej satysfakcji, wzmacnia w nim również poczucie, że jest w stanie poradzić sobie z trudnościami. Jest to szczególnie ważne, ponieważ uczeń posiadający wiarę w swoje siły nie zraża się niepowodzeniami, a stawiane przed nim zadania traktuje nie jak uciążliwe obowiązki, ale jak przyjemne wyzwanie, któremu jest w stanie sprostać.

Współpracujmy ze szkołą.

Pamiętajmy, że nauczyciel to sprzymierzeniec w procesie edukacji dziecka. Podsumowując, jeśli chcesz pomóc dziecku zwiększyć motywację do nauki:

• podkreślaj znaczenie nauki w życiu człowieka
• powtarzaj myśl, że nauka jest celem sama w sobie,
• wyrażaj się pozytywnie o szkole i o nauczycielach
• doceniaj pracę i samodzielność
• nie krytykuj
• nie stawiaj wymagań wobec dziecka ponad jego możliwości
• pokazuj praktyczne zastosowania informacji zdobytych w szkole
• stwórz warunki do poszerzenia wiedzy i doświadczeń dziecka
• pomagaj w rozwinięciu umiejętności potrzebnych w nauce (czytanie, zapamiętywanie, notowanie, koncentracja uwagi i inne),
  wspieraj!

Czy masz poczucie, że trudno Ci odmówić czegoś dziecku? Obwiniasz się wtedy? Myślisz źle o sobie jako rodzicu? A może irytujesz się na dziecko, że „ono znowu czegoś chce”? Złości Cię różnica zdań pomiędzy Tobą, a Twoim dzieckiem? Masz kłopot, by w relacji z nim powiedzieć albo zrobić to, co jest dla Ciebie ważne? Czujesz, że tracisz przez to radość z bycia rodzicem?

To, w jaki sposób komunikujemy się z innymi, w tym z naszymi dziećmi, jak mówimy otoczeniu o naszych granicach (na co się godzimy, co jest dla nas ważne, co lubimy, czego nie akceptujemy), jak odmawiamy i przyjmujemy odmowę, jaki mamy stosunek do siebie i innych zależy m.in. od tego, czy umiemy być asertywni. Postawa asertywna w relacji z dzieckiem może pomóc nam czerpać więcej radości na co dzień, być w lepszym kontakcie ze sobą i z dzieckiem. Czym jest asertywność rodzicielska i jak ją w sobie rozwijać?

Asertywność w kontakcie z dzieckiem to umiejętność pełnego wyrażania siebie. Zachowanie asertywne oznacza bezpośrednie, uczciwe i stanowcze mówienie o swoich myślach, przekonaniach czy potrzebach w sposób, który nie narusza praw i godności dziecka.

Zachowanie asertywne różni się zatem od zachowania agresywnego tym, że rodzic korzysta z osobistych praw w relacji z dzieckiem, ale nie narusza przy tym praw swojego syna czy swojej córki.

O jakich prawach tu mowa? Jako ludzie – wszyscy bez wyjątku – i duzi, i mali mamy prawo do:

1. Bycia sobą – posiadania własnego zdania, przekonań, preferencji, spostrzegania różnych wydarzeń na swój sposób.
2. Wyrażania siebie – swoich uczuć, potrzeb, opinii (o ile nie naruszam tym godności innych).
3. Posiadania własnego „terytorium psychologicznego” – swoich granic związanych z upodobaniami, z ciałem, z przestrzenią. Dysponowania tym, co należy do mnie: moim ciałem, myślami (np. decydowaniem komu i co powiem, posiadaniem tajemnic), podejmowaniem decyzji, co chcę zrobić z rzeczami, których jestem właścicielem/ ką.

Zachowanie asertywne nie ma także nic wspólnego z uległością, zakłada bowiem działanie zgodne z troską o siebie, bez nieuzasadnionego niepokoju czy wyrzutów sumienia – łagodnie, ale stanowczo.

Uczucia dzieci są prawdziwe i ważne. To, jak rodzice reagują na te emocje, ma istotny wpływ na rozwój ich relacji i umiejętność radzenia sobie z zazdrością.

Lekceważenie uczuć może sprawić, że dziecko poczuje się niezrozumiane lub niedocenione. To może być ziarnem, które z czasem wykiełkuje w głębsze uczucia złości lub zazdrości wobec rodzeństwa. Dlatego ważne jest, by rodzice byli gotowi do wysłuchania, zrozumienia i akceptacji tych emocji, nawet jeśli wydają się być wywołane przez obiektywnie niewielkie czynniki.

Empatia odgrywa ważną rolę w rozwiązywaniu konfliktów i budowaniu zdrowych relacji rodzeństwa. Wspierając dziecko w wyrażaniu swoich uczuć, uczysz je, że uczucia są ważne i że dzieci mają prawo do nich. To również kształtuje umiejętność rozumienia perspektywy innych i szacunku dla różnych doświadczeń emocjonalnych.

W miarę jak dzieci uczą się radzenia sobie z własnymi emocjami, stają się bardziej gotowe do akceptowania i rozumienia uczuć rodzeństwa. Wspólnie przezwyciężanie trudnych chwil może wzmacniać więzi między nimi i nauczyć ich, jak wspierać się nawzajem. Empatia stanowi fundament budowania trwałych, pełnych szacunku i zrozumienia relacji rodzeństwa.

Ćwiczenie asertywności z dzieckiem wymaga cierpliwości i akceptacji jego emocji, pozwalając na ich bezpieczne wyrażanie. Kiedy pociecha doświadcza silnego wzburzenia i wyraża to przez płacz, krzyk, czy złość, nie należy oceniać jego zachowania negatywnie. Zamiast krytykować, pozwól mu wyrazić to, co czuje, dając mu czas, którego potrzebuje na uspokojenie się.

Po uspokojeniu porozmawiaj z dzieckiem o zaistniałej sytuacji, podkreślając, że doświadczanie różnorodnych emocji jest naturalne. Jednocześnie ucz dziecko zdrowych sposobów radzenia sobie z nimi, wyjaśniając, że fizyczna agresja, tak jak kopanie czy gryzienie, nie jest akceptowalnym zachowaniem.

Gdy dziecko doświadcza silnych emocji, takich jak zazdrość, ważne jest, by wiedziało, że ma wsparcie i zrozumienie rodziców. Pomaganie mu w wyrażaniu tych uczuć w sposób zdrowy i akceptowalny społecznie może być kluczowe w łagodzeniu napięć między rodzeństwem.

Wspieraj dziecko w znalezieniu konstruktywnych sposobów wyładowywania emocji, które są odpowiednie dla jego wieku i osobowości. To może obejmować rozmowę o tym, co czuje, rysowanie lub malowanie, pisanie w dzienniku, a także aktywność fizyczną lub relaksacyjne techniki oddechowe.

Pamiętaj, że otwarta i szacunkowa komunikacja odgrywa kluczową rolę. Warto słuchać uważnie, unikać oceniania czy bagatelizowania uczuć dziecka. Dając mu przestrzeń do wyrażania siebie, pomagasz mu zrozumieć i kontrolować swoje emocje.

Wspólnie z dziećmi możecie eksplorować różne strategie radzenia sobie z zazdrością. To nie tylko pomoże mu przezwyciężyć trudności, ale również wzmocni więzi rodzeństwa, ucząc je, jak wzajemnie wspierać się i rozumieć siebie nawzajem.

Każde dziecko jest wyjątkowe i ma swoje własne potrzeby. Żeby nie podsycać zazdrości jako rodzic powinieneś zwracać uwagę na indywidualne potrzeby każdego z dzieci. To może pomóc w zmniejszaniu uczuć zazdrości i tworzeniu bardziej sprawiedliwego i zrównoważonego środowiska.

Zrozumienie, że różne dzieci potrzebują różnych rzeczy, może być kluczowe. Bądź elastyczny i dostosuj swoje podejście do potrzeb każdego dziecka. To może obejmować określenie indywidualnych celów, umożliwienie dzieciom rozwijania swoich pasji i zainteresowań oraz dostosowanie traktowania w zależności od wieku i zdolności.

Ważne jest również rozmawianie z dziećmi o ich potrzebach i odczuciach. Słuchaj ich z uwagą i staraj się rozumieć, czego potrzebują, by czuć się kochane i doceniane. Dzięki temu możesz tworzyć bardziej zrównoważone i harmonijne relacje między rodzeństwem, które uwzględniają indywidualne różnice i potrzeby każdego dziecka.

Najważniejsze jest, by dzieci wiedziały, że są kochane bez względu na wszystko. Każde z nich jest wyjątkowe i ma swoje indywidualne cechy i umiejętności. Żeby nie dopuścić do rozwoju niezdrowej zazdrości należy wyrażać tę miłość i doceniać dzieci w sposób równy i sprawiedliwy dla każdego dziecka.

Pamiętaj, że różnice w umiejętnościach, zainteresowaniach czy potrzebach są naturalne. To, co sprawia, że każde dziecko jest wyjątkowe, powinno być celebrowane i wspierane. Podkreślanie tych unikalnych cech może pomóc w budowaniu silnego poczucia własnej wartości u każdego z dzieci oraz w zwalczaniu zazdrości.

Również otwarta komunikacja na temat miłości i wsparcia może być kluczowa. Warto rozmawiać z dziećmi o ich uczuciach i potrzebach, i dawać im do zrozumienia, że są kochane takie, jakie są. To buduje zaufanie i umacnia więzi rodzeństwa, tworząc przestrzeń, w której każde dziecko czuje się akceptowane i doceniane.

Współpraca to nie tylko umiejętność, która ma ogromne znaczenie w życiu dorosłym, ale także fundament zdrowych relacji między rodzeństwem. Zachęcanie dzieci do wspólnych działań i rozwiązywania problemów razem ma potężny wpływ na kształtowanie ich umiejętności społecznych oraz na budowanie wzajemnego szacunku.

Istnieje wiele sposobów, aby promować współpracę w rodzeństwie. Jednym z nich jest zachęcanie do wspólnych projektów lub zabaw, które wymagają współdziałania. Dzieci mogą razem dziecięcą sztukę, rozwiązywać łamigłówki lub organizować małe przedstawienia. To nie tylko rozwija ich kreatywność, ale także uczy komunikacji, kompromisów i szacunku dla pomysłów innych.

Warto również angażować dzieci w rozwiązywanie problemów, które dotyczą ich wspólnego życia. Zachęcanie do otwartej rozmowy i słuchanie różnych punktów widzenia może pomóc w wypracowywaniu kompromisów i unikaniu konfliktów.

Podczas wspólnych aktywności, ważne jest docenianie wysiłków i wkładu każdego dziecka. Pokazywanie uznania i wdzięczności sprawia, że dzieci czują się doceniane i ważne, co wzmacnia ich motywację do współpracy.

Pamiętaj też, że rodzice pełnią tu bardzo ważną rolę jako modele współpracy i szacunku. Pokazywanie, jak rozwiązywać konflikty i współpracować w trudnych sytuacjach, stanowi dla dzieci ważny przykład, który może wpłynąć na ich umiejętność budowania silnych więzi nie tylko w rodzeństwie, ale także w innych sferach życia.

Ćwiczenie asertywności z dzieckiem wymaga cierpliwości i akceptacji jego emocji, pozwalając na ich bezpieczne wyrażanie. Kiedy pociecha doświadcza silnego wzburzenia i wyraża to przez płacz, krzyk, czy złość, nie należy oceniać jego zachowania negatywnie. Zamiast krytykować, pozwól mu wyrazić to, co czuje, dając mu czas, którego potrzebuje na uspokojenie się.

Po uspokojeniu porozmawiaj z dzieckiem o zaistniałej sytuacji, podkreślając, że doświadczanie różnorodnych emocji jest naturalne. Jednocześnie ucz dziecko zdrowych sposobów radzenia sobie z nimi, wyjaśniając, że fizyczna agresja, tak jak kopanie czy gryzienie, nie jest akceptowalnym zachowaniem.

Często tym, co blokuje asertywność rodziców wobec dzieci, są wewnętrzne przekonania i lęki, które znacznie osłabiają ich pewność siebie w kontekście wychowawczym. Negatywne opinie na własny temat, takie jak “jestem złą matką” czy “nic nie wiem na temat wychowania”, mogą ograniczyć zdolność do stawiania granic. Co więcej, utrwalone przekonania dotyczące tego, co jest “odpowiednim” zachowaniem wobec dziecka np. idea unikania konfliktów lub zakaz denerwowania innych stanowią często zły przykład dla pociechy. 

Rodzice mogą też obawiać się konsekwencji asertywnego zachowania, tworząc w swojej wyobraźni najgorsze scenariusze, jak odrzucenie czy konflikt. Zamiast dbać o własne potrzeby i jasno komunikować swoje oczekiwania, wpadają w pułapkę samokrytyki i odkładania asertywności na “lepszy moment”. To wszystko tworzy barierę, która utrudnia budowanie zdrowych, opartych na wzajemnym szacunku relacji z dziećmi. 

Motywacja nie jest tylko kwestią psychiki. Wpływa na nią również stan organizmu.

Źle zbilansowana dieta, niedobory składników odżywczych, restrykcyjne odchudzanie czy nieregularne posiłki mogą prowadzić do zmęczenia, drażliwości i spadku energii.

Trudno oczekiwać zaangażowania i koncentracji, gdy organizm nie ma odpowiednich zasobów.

Hasło „w zdrowym ciele zdrowy duch” ma w tym przypadku bardzo konkretne znaczenie.

Nie zawsze problem wynika z wieku, lenistwa czy braku obowiązkowości.

Nagły spadek motywacji może być jednym z sygnałów problemów psychicznych, takich jak:

• depresja,
• zaburzenia lękowe,
• przewlekły stres,
• wypalenie,
• trudności emocjonalne.

Szczególną uwagę warto zwrócić wtedy, gdy oprócz braku motywacji pojawiają się:

• wycofanie społeczne,
• problemy ze snem,
• drażliwość,
• smutek,
• utrata zainteresowań,
• spadek energii.

Takich sygnałów nie warto lekceważyć.

Okres przedszkolny (zwykle 3–6 lat) to kluczowy etap w rozwoju dziecka, charakteryzujący się intensywnym kształtowaniem umiejętności społecznych, emocjonalnych i poznawczych. W tym czasie dzieci coraz częściej funkcjonują w grupie rówieśniczej, ucząc się zasad współżycia społecznego, takich jak dzielenie się, współpraca czy czekanie na swoją kolej. To właśnie w tych codziennych sytuacjach rozwijają się pierwsze kompetencje społeczne – fundament przyszłych relacji i umiejętności interpersonalnych.

Kreatywność w tym wieku często objawia się spontaniczną zabawą symboliczną, tworzeniem oryginalnych konstrukcji czy rysunków. Dzieci eksperymentują z różnymi formami wyrazu – od budowania z klocków, przez rysowanie, po odgrywanie ról. Tego rodzaju aktywności nie tylko rozwijają wyobraźnię, ale także wspierają zdolność do rozwiązywania problemów i elastycznego myślenia. Stwarzanie warunków do swobodnej zabawy twórczej – bez oceniania – ma ogromne znaczenie dla rozwijania mocnych stron w zakresie myślenia twórczego.

Rozwój językowy również przechodzi dynamiczne zmiany. Dzieci w wieku przedszkolnym rozszerzają słownictwo, zaczynają opowiadać historie i chętnie uczestniczą w dialogach. Zabawy słowne, kontakt z literaturą dziecięcą oraz rozmowy z dorosłymi i rówieśnikami wspierają zarówno rozwój mowy, jak i umiejętność narracji – ważną dla późniejszego rozumienia tekstów czy budowania własnych wypowiedzi. To także czas, kiedy dziecko może zacząć czuć satysfakcję z wyrażania siebie, co wzmacnia jego poczucie kompetencji.

Warto pamiętać, że każde dziecko rozwija się we własnym tempie, a mocne strony mogą ujawniać się w różnych momentach. Zadaniem dorosłych – zarówno rodziców, jak i nauczycieli – jest tworzenie środowiska, które sprzyja eksploracji, daje przestrzeń na błędy i pozwala dziecku budować pozytywny obraz siebie jako osoby zdolnej, ciekawej i ważnej.

Mocne strony dziecka w wieku szkolnym 

Rodzice odgrywają ogromną rolę, bo to często od nich zaczyna się cała przygoda z rozwijaniem talentów. Zachęcanie dziecka do próbowania różnych rzeczy – nowych aktywności, odkrywania hobby – pozwala mu znaleźć swoją własną drogę. Może to być rysowanie, sporty drużynowe, granie na instrumencie, cokolwiek, co wzbudzi w nim zainteresowanie.

Nie chodzi tylko o zajęcia. Ważna jest codzienna obecność – wspólne spędzanie czasu, rozmowy, obserwowanie, co sprawia dziecku radość. Czasem drobny gest, jak kupienie książki o nowym temacie, zapisanie na zajęcia pozalekcyjne czy nawet wspólne wyjście na spacer, może otworzyć mu drzwi do zupełnie nowych doświadczeń.

Wsparcie rodziców to też motywacja – pokazywanie dziecku, że nawet małe sukcesy są ważne, i docenianie jego wysiłków. To buduje pewność siebie i pomaga dziecio z odwagą podchodzić do nowych wyzwań, bez lęku przed porażką.

Różnorodne zajęcia to doskonała okazja, by dziecko mogło rozwijać skrzydła. Oto kilka przykładów, które mogą pomóc dziecku wzbogacić jego mocne strony:

zajęcia artystyczne, takie jak malarstwo, rzeźba czy muzyka – rozwijają kreatywność i pozwalają dzieciom wyrażać emocje,
sport – wzmacnia ciało, ale też uczy zespołowości, wytrwałości i zdrowej rywalizacji,
nauka poprzez eksperymenty – rozwija logiczne myślenie i ciekawość, które mogą być drzwiami do naukowych pasji.

Nie można też zapominać o aktywnościach społecznych. Wspólna praca w grupie, rozmowy z rówieśnikami czy angażowanie się w lokalne inicjatywy budują umiejętność nawiązywania relacji, rozwijają empatię i uczą komunikacji. To wszystko będzie procentować w przyszłości, zarówno w życiu zawodowym, jak i osobistym.